bandeau bio 840bandeau musicologie 840

Praetorius Michael
1571 - 1621

Praetorius Michael
1571 - 1621

Né à Creuzburg (près d'Eisenach) le 15 février (?) 1571, mort à Wolfenbüttel le 15 février 1621. Ses dates de naissance et de décès sont discutables.

Son père, également prénommé Michael, est originaire de Bunzlau (Bolesławiec) en Silésie. En 1534 au plus tard, il enseigne à l'école latine de Torgau (avec Johann Walter). Luthérien de stricte observance, il a perdu plusieurs fois son travail. Il est à Creutzburg en 1569, et revient à Torgau en 1573.

Michael Pratorius (fils), suit sa scolarité à Torgau. Il reçoit un enseignement musical à l'école latine de Torgau, avec le maître de chapelle Michael Voigt qui succède à Johann Walter.

Il est immatriculé à l'Université de Frankfurt an der Oder,  en 1582, où son frère Andreas est professeur de théologie. En 1784 à l'école latine de Zerbst, hébergé par deux de ses sœurs, puis de nouveau à Frankfurt en 1585.

O Lamm Gottes Unschuldig, Roland Wilson, Musica Fiata.

à Frankfurt, il est en relation avec Bartholomäus Gesius, et après la mort prématurée de son frère qui s'occupait de lui, Praetorius est nommé organiste de l'église St Marien de Frankfurt. Selon son propre témoignage, il occupe ce poste trois années, mais on ne sait rien de lui, jusqu'en 1592-1593, où il aurait résidé, à Wolfenbüttel.

Mais ce n'est pas avant 1595, qu'il est engagé comme organiste du duc Heinrich Julius de Brunswick-Wolfenbüttel.

En 1596, il participe avec les organistes les plus renommés à la consécration de l'orgue de la chapelle du château de Gröningen, construit par Heinrich Julius.

En 1602, il demeure à Regensburg « pour ses propres affaires », et comme membre de la délégation de Wolfenbüttel à la Diète. La même année, il est gratifié d'une augmentation substantielle.

Il est de nouveau à Regensburg en février 1603, au nom du duc, il est aussi signalé comme organiste, il s'y fait quelques amis, dont le pasteur Christoph Donaverus.  En septembre 1603, il se marie avec Anna Lakemacher. Ils auront deux fils.

En 1604, tout en conservant son poste d'organiste, il est nommé maître de chapelle, en remplacement de Thomas Mancinus.

Nun komm der Heiden Heiland, Westminster Cathedral Choir (David Hill, dir.) The Parlay of Instruments.

Entre 1605 et 1609, période extrêmement productive, il séjourne à la cour de Moritz, landgrave de Hesse à Kassel.

Le 4 avril 1605, le duc et sa suite sont pris dans une embuscade au Nouveau-Brunswick. Praetorius s'y montre courageux aux yeux du duc, qui le récompense, par une terre et 2000 thalers en 1612.

Entre 1606 et 1612, il collabore avec le facteur d'orgues les plus célèbres de son époque, ésaïe Compenius, qui est engagé par la cour de Wolfenbüttel à sa demande.

à la mort du duc, à Prague en 1613,l'électeur de Saxe, Johann Georg, demande à son successeur, Friedrich Ulrich, de laisser Praetorius passer une année de deuil à la cour électorale à Dresde, comme adjoint de Rogier Michael, le maître de chapelle vieillissant. Praetorius y reste deux ans et demi.

Praetorius Michael
1571 - 1621

En 1614, il dirige la musique à la Diète de Naumburg. Il rencontre Schütz à Dresden, et découvre la musique italienne contemporaine. Bien que son service à Dresden doit prendre officiellement fin en 1616, il est encore à Dresden en 1617, pour organiser la musique des célébrations du centenaire de la réforme en présence de l'empereur.

Parallèlement, en 1614, il est rémunéré comme prieur au monastère de Ringelheim (près de Goslar), il est également, la même année, maître de chapelle de l'archevêché de Magdebourg. Il travaille à Halle aux Pâques de 1616, et crée la chapelle de la cour des comtes de Schwartburg a Sonderhausen en 1617. Il compose également des musiques de circonstance pour le Landgrave d'Hesse à Kassel.

En 1618, il travaille avec Schütz et Scheidt à la réorganisation de la cathédrale de Magdebourg. Il se rend à Leipzig, Nürnberg et Bayreuth, avec ses collègues en 1919.

Il délaisse ainsi sa charge de maître de chapelle à Wolfenbüttel, où il n'est plus appointé à partir de 1620.

Une partie de sa fortune contribue, après sa mort, à l'édification d'une fondation au profit des pauvres.


publicité section biographiespublicité section textes publicité section actualitéspublicité section encyclopédie

Catalogue des œuvres musicales

éditions modernes

Blume Friedrich (éditeur), Michael Praetorius, « Gesamtausgabe der musikalischen Werke ». Wolfenbüttel, 1928–1940 ; 1960.

Matthaei Karl, Michael Praetorius, « Sämtliche Orgelwerke ». Wolfenbüttel 1930.

Blume Friedrich (éditeur) : Lambert de Sayve und Michael Praetorius : Teutsche Liedlein zu 4 Stimmen. Dans « Das Chorwerk » (51), Möseler Verlag, Wolfenbüttel 1938.

Puer natus in Bethlehem(Weise : Lucas Lossius), édition Jürgen Knuth.

Branle de village à 5 voix

Gespäch der Hirten zu Bethlehem, à 4 voix

Magnum Nomen Domini (extrait de « Musae Sioniae »,  Sechster Theil, 1609, n° liv)

Éditions princeps

Musae Sioniae … geistliche Concert Gesänge über die fürnembste deutsche Psalmen und Lieder … erster Theil (8 voix). Regensburg 1605 [Préfaces et index ; Cantus I. Chori ; Altus I. Chori ; Tenor I. Chori ; Bassus I. Chori ; Cantus II. Chori ; Altus II. Chori ; Tenor II. Chori ; Bassus II. Chori]

Sacrarum motectarum primitiae (4–16 voix). Magdeburg 1606 [perdu].

Musarum Sioniar, motectae et psalmi latini (4–16 voix). Nuremberg 1606 [I. Pars Cantus ; I. Pars Altus ; I. Pars Tenor ; I. Pars Bassus ; I. Pars Quinta vox ; I. Pars Sexta vox ; I. Pars Septima vox ; I. Pars Octava vox]

Musae Sioniae … geistliche Concert Gesänge über die fürnembste deutsche Psalmen und Lieder … ander Theil (8 et 12 voix). Jena 1607 [Cantus I. Chori ; Altus I. Chori ; Tenor I. Chori ; Bassus I. Chori ; Cantus II. Chori ; Altus II. Chori ; Tenor II. Chori ; Bassus II. Chori]

Musae Sioniae … geistliche Concert Gesänge … dritter Theil (8, 9 et 12 voix). Helmstedt 1607 [Cantus I. Chori ; Altus I. Chori ; Tenor I. Chori ; Bassus I. Chori; Cantus II. Chori ; Altus II. Chori; Tenor II. Chori ; Bassus II. Chori]

Musae Sioniae … geistliche Concert Gesänge … vierdter Theil (8 voix) Helmstedt, 1607 [Cantus I. Chori ; Altus I. Chori ; Tenor I. Chori ; Bassus I. Chori ; Cantus II. Chori ; Altus II. Chori ; Tenor II. Chori ; Bassus II. Chori]

Musae Sioniae … geistlicher deutscher … üblicher Lieder und Psalmen … fünffter Theil. (2–8 voix).

Musae Sioniae … deutscher geistlicher … üblicher Psalmen und Lieder … sechster Theil (4 voix).

Musae Sioniae … deutscher geistlicher … üblicher Psalmen und Lieder … siebender Theil (4 voix) [avec 4 œuvres pour orgue].

Musae Sioniae … deutscher geistlicher … Lieder und Psalmen … in Contrapuncto simplici … gesetzet … achter Theil (4 voix).

Musae Sioniae … deutscher geistlicher … Psalmen und Lieder … auf Muteten, Madrigalische und sonsten eine andere … Art … gesetzet … neundter Theil (2 et 3 voix).

Eulogodia Sionia (2–8 voix). 1611.

Hymnodia Sionia (3–8 voix). 1611.

Megalynodia Sionia (5–8 voix). 1611.

Missodia Sionia (2–8 voix). 1611.

Kleine und Grosse Litaney (5–8 voix). 1613).

Urania, oder Urano-Chorodia (2–4 chœurs).

Epithalamium: dem … Fürsten … Friedrich Ulrichen, Herzogen zu Braunschweig (17 voix). Avec basse continue, créé le 4 septembre 1614.

Concertgesang … dem … Fürsten … Mauritio, Landgrafen zu Hessen (2–16 voix). Avec basse continue, créé le 26 juin 1617.

Polyhymnia Caduceatrix & Panegyrica Darinnen Solennische Friedt- und Frewden-Concert: Inmassen dieselbe respective, bey Kaeyser: König: Chur: und Fürstlichen zusammen Kunfften: Auch sonsten in Fuerstl: und andern führnehmen Capellen und Kirchen angeordnet. Und mit 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. auch mehr Stimmen. Uff 2, 3, 4, 5 und 6 Chor gerichtet : Mit allerhande Musikalischen Instrumenten und Menschen Stimmen, auch Trommetten und Heer-Paucken Musiciret und geübe worden. 1619 [Basse continue ; Primus ; Secundus ; Tertius ; Quartus ; Quintus ; Sextus ; Septimus ; Octavus ; Nonus ; Decimus ; Undecimus ; Duodecimus ; Decimustertius ; Decimusquartus]

Polyhymnia exercitatrix seu tyrocinium (2–8 voix). Avec basse continue, Frankfurt 1619.

Puericinium … darinnen 14 teutsche Kirchenlieder und andere Concert-Gesänge ( 3–14 voix). Frankfurt 1621.

Ich suchte des Nachts.

Wie schön leuchtet der Morgenstern.

Attollite portae capita vestra.

Quis est iste qui venit.

Venite ad sanctuarium Domini.

Cantionale sacrum.

Euphemia harmonica.

Musarum aoniarum quinta (4–6  voix).

8 chorals pour orgue. Dans « Musae Sioniae … siebender Theil ».

Syntagma musicum ex veterum et recentiorum ecclesiasticorum autorum lectione, polyhistorum consignatione

Écrits relatifs à la musique

Syntagma musicum ex veterum et recentiorum ecclesiasticorum autorum lectione, polyhistorum consignatione, variarum linguarum notatione, hodierni seculi usurpatione, ipsius denique musicae artis observatione: in cantorum, organistarum, organopeoerum, caetero-rumque musicam scientiam amantium & tractantium gratiam col-lectum; et secundum generalem indicem toti operi praefixum , in quatuor tomos distributum, à Michaele Praetorio...

Kurtzer Bericht, wass bey Überliefferung einer Orgel zu observieren (en collaboration avec Compenius)

Préface au Terpsichore. Wolfenbüttel 1612.

Syntagma musicum ex veterum et recentiorum ecclesiasticorum autorum lectione, polyhistorum consignatione

Syntagma musicum ex veterum et recentiorum ecclesiasticorum autorum lectione, polyhistorum consignatione

Bibliographie

Vogelsänger Siegfried, Michael Praetorius : Diener vieler Herren. Alano Verlag, Edition Herodot,  Aachen 1991 [102 p.]

—, Michael Praetorius : Hofkapellmeister und Komponist zwischen Renaissance und Barock. eine Einführung in sein Leben und Werk. Möseler, Wolfenbüttel 2008 [80 p.].

—, Michael Praetorius beim Wort genommen : zur Entstehungsgeschichte seiner Werke. Edition Herodot im Rader-Verl., Aachen 1987 [104 p.].

ABRAHAM U., Der Generalbass im Schaffen des Michael Praetorius. Berlin, Merseburger 1961.

BLANKENBURG W., Uberlieferung und Textgeschichte von Martin Luthers Encomion musices. Dans « Luther Jahrbuch » 1972, p. 80

BLUME FRIEDRICH, Afterword to Michael Praetorius Gesammtausgabe der musikalischen Werke XX. Wolfenbüttel 1960.

—, Das Monodische Prinzip in der Protestankirchen Kirchenmusik. Leipzig, 1935

—, Das Werk des Michael Praetorius. « Zeitschrift für Musikwissenschaft  » (XVII) 1935-1936, p. 321-331 et 482-502.

—, Eine Tabulaturquelle zur Michael Praetorius. Dans « Musikforschung » (XV) 1962, p. 45-48.

—, Michael Praetorius Creutzburgensis : Rückblick auf einen ausserordentlichen Musiker. Dans « Neue Zürcher Zeitung », 1971.

—, Michael Praetorius Creuzburgensis. G. Kollmeyer, Wolfenbüttel 1929.

—, Praetorius (Michael) und Compenius (Esaias). Regeln Verdingnis. Wolfenbüttel, Berlin 1936

—, Syntagma musicologicum : Gesammelte Reden und Schriften. édition M. Ruhnke, ( I), Kassel 1963, p. 229-264.

BRAINARD PAUL, Zur Deutung der Diminution in der Tactuslehre des Michael Praetorius. Dans « Musikfor-schung » (XVII) 1964, p. 69-74.

CATCH JOHN R., Praetorius and English Viol Pitch. Dans « Journal of the viola da gamba Society of Great Britain » (15), 1986, p. 26-32.

DAHLHAUS CARL, Über den Motettenbegriff des Michael Praetorius. « Beiträge zur Musikgeschichte Nordeuropas : Kurt Gudewill zu 65 Geburstag ». Wolfenbüttel 1978

—, Zur Taktlehre des Michael Praetorius. Dans « Musikforschung » (XVII) 1964. P. 162-174.

DEETERS, Alte und Neue Aktenfunde über Michael Praetorius. Dans « Braunschweigisches Jahrbuch » (LII) 1971, p. 102.

—, Das Leben der Familie Praetorius. Dans «  Braunschweigisches Jahrbuch  » (LIII) 1972, p. 112.

ENGELHART, Gesammtausgabe der Musikalischen Werke von Michael raetorius. Wolfenbüttel 1969.

FAY ROBERT VERNON, The Vocal Style of Michael Praetorius (thèse), University of Rochester 1946 [281 p.]

FLEMING MICHAEL DAVID, Michael Praetorius, Music Historian : An Annotated Translation of Syntagma musicum, I, Part I (thèse), Washington University 1979 [367 p.]

FORCHERT, Das Spätwerk des Michael Praetorius. Merseburger, Berlin 1959.

—, Michael Praetorius Werk und Wirkung. Dans « Sagitarius » (IV) 1973, p. 98.

GÖHLER ALBERT, Verzeichnis der in den Frankfurter und Leipziger Messkatalogen der Jahre 1564 bis 1759 angezeigten Musikalien. In Kommission bei C. F. Kahnt nachfolger,  Leipzig 1902 [1965].

GRIMM, Meister der Renaissancemusik an der Viadrina. Frankfurt / O 1942.

GUDEWILL KURT & HAASE HANS., Michael Praetorius Creutzburgensis 1571 (-? 1621): Zwei Beiträge zu seinem und seiner Kapelle Jubilaumsjahr. Wolfenbüttel 1971.

GUDEWILL KURT, Schütz und Michael Praetorius. Gegensatz und Ergänzung. Dans « Musik und Kirche » (XXXIV) 1964.

GURLITT WILLIBALD, Michael Praetorius, sein Leben und seine Werke. Leipzig 1915 et 1968

—, Musikgeschichte und Gegenwart, eine Aufsatzfolge herausgaben und eingerichtet von Hans Heinrich Eggebrecht. Teil I. F. Steiner, Wiesbaden, 1966. P. 122-139.

HIEKEL O., Der Madrigal und Motettentypus in der Mensurallehre des Michael Praetorius. Dans « Archiv für Musikforschung » (XIX / XX), 1962-1963, p. 40-55.

ILGNER, Die Lateinische Liturgische Kompositionen von Michael Praetorius (Thèse) Kiel 1940.

KOSCHE KENNETH THEODORE, Michael Praetorius Creuzburgensis : Music for the Feast of Pentecost, circa 1613 (thèse, direction, R. Harman), University of Washington 1977 [vii, 158 p.].

LESURE FRANÇOIS, Die Terpsichore von Michael Praetorius und die französische Instrumentalmusik unter Heinrich IV. Dans Musikforschun«  (V), 1592, p. 7-17.

MÖLLER DIETLIND, Studien zu M. Praetorius' Syntagma musicum (thèse sous la direction de Detlef Altenburg). Köln.

NAU KARL-HEINZ, Studien zu Praetorius, Syntagma Musicum I. (thèse). Tübingen.

RUHNKE MARTIN, Beiträge zu einer Geschichte der Deutchen Hofmusik Kollegien im 16. Jh. Merseburge, Berlin 1963.

—, Michael Pratorius. Dans « Musik und Kirche » (xlv) 1971, p. 229.

SAMUAL E., Michael Praetorius on Concertato Style', cantors at the crossroads : Essays on church music in honor of Walter E. Buszin. Saint Louis Missouri 1967, p. 95.

SCHWARTZ, dans « Mélanges : Gedenkboek aangeboden aan Dr. D[aniël] F[rançois] Scheurleer op zijn 70sten Verjaardag ». Martinus Nijhoff, 's-Gravenhage 1925, p. 283-289.

SEGERMAN EPHRAIM,  On Praetorius and English Viol Pitches. Dans  « Journal of the viola da gamba Society of Great Britain » (17), 1988, p. 24-27.

SPIES B., Michael Praetorius Creitzburgensis, Church, Musican ans Scholar. Dans « The Musical Heritage of the lutherian Church » (I), Valparaiso 1959, p. 68-78

UNGER HANS-HEINRICH, Die Mehrchörige Aufführungspraxis bei Michael Praetorius. Wolfenbüttel, 1941

FAY ROBERT VERNON, The Vocal Style of Michael Praetorius (thèse). University of Rochester 1946 [281 p.]

VON DADELSEN, Zu den Vorreden des Michael Praetorius (thèse). Université de Rochester  1946

WETZEL JOHANN CASPAR, Hymnopoeographia II. Herrnstadt 1721

WINTER PAUL, Der Mehrchörige Stil : historische Hinweise für die Heutige praxis. Peters, Frankfurt am Main 1964

ZIMMERMANN PAUL, Zur Biographie des Kapellmeister Michael Praetorius. Dans « Jahrbuch des Braunschweigischen Geschichtsvereins » (2 / III) 1930, p. 91-120.

Syntagma musicum ex veterum et recentiorum ecclesiasticorum autorum lectione, polyhistorum consignatione 

Jean-Marc Warszawski
Novembre 1995 - 2002
révision 13 décembre 2010
Révision du mliroir de page, 17 avril 2015
© Musicologie.org.


logo_grisÀ propos - contact | S'abonner au bulletin | Biographies de musiciens Encyclopédie musicaleArticles et études | La petite bibliothèque | Analyses musicales | Nouveaux livres | Nouveaux disques | Agenda  | Petites annonces | Téléchargements | Presse internationale | Colloques & conférences | Collaborations éditoriales | Soutenir musicologie.org.


Musicologie.org, 56 rue de la Fédération, 93100 Montreuil, ☎ 06 06 61 73 41.

ISSN 2269-9910.

Lundi 19 Janvier, 2026

imagette de bas de page