À propos du site
Statistiques du site
S'abonner au bulletin
Liste de discussion
collaborations éditoriales

Biographies
Encyclopédie musicale
Discographies
Articles & études
Textes de référence
Iconographie

Analyses musicales
Cours d'écriture en ligne

Annonces et annuaires
Forum
Téléchargements

Vu et lu sur la Toile
Logiciels
Presse internationale
Forums et listes

Colloques & conférences
Universités françaises
Universités au monde
Quelques bibliothèques
Quelques Institutions
Quelques éditeurs

Nouveaux livres
Périodiques

Rechercher sur rEm

Exact

Résultats/page

Bulletin Officiel
Journal Officiel
Bibliothèque de France
Library of Congress
British Library
ICCU (Opac Italie)
München (BSB)
BN Madrid
SUDOC
Pages jaunes
Presse internationale


S'abonner au bulletin (courriel vide)

 A  B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

[ 9e siècle ] [ 10e siècle ] [ 11e siècle ] [ 12e siècle ] [ 13e siècle ] [ 15e siècle ]
[ 14e siècle ] [ 16e siècle ] [ 17e siècle ] [ 18e siècle ]

 

 Écrits anonymes sur la musique
au XIIe sièle

Acuminum suorum
Anonyme XIIe

Acuminum suorum luculenta ingenia veteris [...]

Manuscrits

  • Ms. 188, Oxford, St. John’s College, origine anglaise, fin XIIe siècle, f. 87

A dextra parte incipe
Anonyme XIIe

A dextra parte incipe magada usque ad magadam. Primum divide in IIIIor [...] (mesure du monocorde selon Boèce.)

Manuscrits

  • Ms. 281, Linz, Studienbibliothek, XIIIe siècle, f. 1r
  • Ms. 4° Mss. Math. 1, Kassel, Landesbibliothek und Murhardsche Bibliothek der Stadt Kassel, origine allemande, XIIe siècle, f. 39v-40
  • Ms. 334 Gud. Lat. 8° (cat. 4641), Wolfenbüttel, Herzog-August-Bibliothek, origine à St.-Ulrich et Afra, fin XIIe siècle (après 1151), f. 101
  • Ms. 194, Leiden, Biblioteca Publica Lugdunensis, originaire de Liège, XIIe siècle, f. 41v

Éditions

  • LOCHNER FABIAN, Die Ars musica im Willibrorduskloster zu Echternach. Dans G. Kiesel & J. Schroeder, Willibrord. Gedenkgabe zum 1250. Todestag. 1990, p. 161
  • MEYER CHRISTIAN, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles). Paris 1996, p. 59, 208
  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, dans «De musico-paedagogico et theorico Guidone Aretino eiusque vita et moribus», Florence 1953, p. 167

Ad mensurandum monochordum
Anonyme XIIe, Allemagne

Ad mensurandum monochordum duo hemispheria quas magadam vocant [...] (mesure du monocorde)

Manuscrits

  • Ms. 334 Gud. Lat. 8° (cat. 4641), Wolfenbüttel, Herzog- August-Bibliothek, origine à St.-Ulrich et Afra, fin XIIe siècle (après 1151), f. 90v-91v

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potis¬simum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (I) p. 331a-331b

Ad quartam
Anonyme XIIe

Ad quartam vocem primus stauit siti sedem [...] (formule versifiée.)

Manuscrits

  • Ms. Cpv 2502, Wien, Österreichische National Bibliothek, XIIe siècle, f. 24r
  • Ms. 194 Leiden, Biblioteca Publica Lugdunensis. XIIe Abbaye Saint Jame Liège (avec réserves), f. 45r
  • Ms. Admond 494, Sibley Musical Library, Rochester

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potis¬simum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (I) p. 259

A gamma dividatur
Anonyme XIIe, Allemagne

A gamma dividatur per tres et utrumque D.d. ponitur [...] (mesure du monocorde)

Manuscrits

  • Ms. 334 Gud. Lat. 8° (cat. 4641), Wolfenbüttel, Herzog-August-Bibliothek, origine à St.-Ulrich et Afra, fin XIIe siècle (après 1151), f. 101

Édition

  • Meyer Christian, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles). Paris 1996, p. 138

A labro divide
Anonyme XIIe, Allemagne

A labro divide instrumentum usque a plectrum in IX partes [...]

Manuscrits

  • Ms. 8° Cod. Ms. 375 (Cim 13), München, Universitätsbibliothek, origine allemande, XIIe-XIIIe siècles, f. 76v
  • Ms. Amplon 93, Erfurt, Wissenschaftliche Allgemeinbibliothek (copie du Ms. 375.)

Éditions

  • MEYER CHRISTIAN, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles). Paris 1996, p. 209
  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, De musico-paedogogico et theoretico Guidone Aretino eius¬que vita et moribus. Firenze 1953, p. 173, n° 42 (Ms. Erfurt)

Anonyme de La Fage I
Anonyme XIIe

Quoniam de canendi scientia doctrinam sumus facturi [...] (plain-chant, déchant, organum, daté 1150 ou 1200 par Sarah Fuller)

Manuscrits

  • Ms. 883, Barcelona, Biblioteca de Catalunya, origine italienne, daté de v. 1400, f. 1-15v
  • Ms. II I 406 (Magliab. XIX 19), Firenze, Biblioteca Nazionale, origine italienne, XVe siècle, f. 1r-4r [utilisé par La Fage]
  • Ms. 1158, Parma, Biblioteca Palatina, origine cistercienne de France (Saint Martial de Limoges?), XVe siècle, f. 65 73
  • Ms. 606 (IV. 9), Pisa, Biblioteca Universitaria, originaire du Nord-Est de l’Italie, daté 1411 ou plus tard. f. (II), 52-57
  • Ms. 606 (IV. 9) II Pisa, Biblioteca Universitaria. 1411. nord-est Italie. f. 52. Fin tronquée
  • Ms. lat. Cl. VIII, 20 (3574), Venezia, Biblioteca Marciana, XIIIe siècle
  • Ms. Cl. VIII, 85 (3579), Venezia, Biblioteca Marciana, origine italienne, daté 1464, f. 24r-43v, Michi Resera. Incipit prologus in musicam planam [le seul complet]

Éditions

  • HANSCHIN JACQUES, Discantus ad organum. Dans «Zeitschrift für Musikwissenschaft» (8) 1926, p. 333-336 (reprise de La Fage)
  • —, Aus der alten Musiktheorie (1-5). Dans «Acta Musicologica» (14) 1942, p. 23-26
  • LA FAGE ADRIEN DE (1801-1862), dans «Essais de diphthérographie musicale», O. Legouix, Paris 1864; A. Knuf, Amsterdam 1964, p. 355-356 (partiel)
  • SEAY ALBERT, An Anonymous Treatise from St. Martial. Dans «Annales Musicologiques» (5) 1957, p. 7-42

Bibliographie

  • FULLER SARAH, An Anonymous Treatise dictus de Sancto Martiale. Dans «Musica disci¬plina» (31) 1977, p. 5-30
  • GALLO F. ALBERTO, Alcune fonti poco note di musica teorica e pratica. Dans «L’Ars Nova Italiano del Trecento» (2), Certaldo, 1961 1967, p. 49 74 [signale le ms. de Barce¬lone]
  • MAÎTRE CLAIRE, Étude lexicologique d’un traité dit de Saint Martial. Dans «Cantus Planus, International Music Society Study Group. Communication au 3e colloque de Tiha¬ny (1988)», Budapest 1990, p. 257-265
  • SANDERS ERNEST H., Consonance and Rhythm in the Organum of the 12th and 13th Centuries. Dans «Journal of the American Musicological Society» (33) 1980, p. 264-286
  • WOLF JOHANNES, Geschichte der Mensural-Notation von 1250-1460. Leipzig 1904, Hildesheim-Wiesbaden 1965, p. 113
  • ZAMINER FRIEDER, Der Vatikanische Organum-Traktat (Ottob. lat. 3025). Dans «Münchener Veröffentlichungen zur Musikgeschichte» (2), Tutzing 1959, p. 130, 135, 137

Anonyme de Pannain
Anonyme XIIe, Pays-Bas

quoniam discretorum industrai inperitorum negglientiam [...]

Manuscrits

  • Ms. Egerton 2888, London, British Library, supposé originaire des Pays-Bas, seconde moitié XIIe siècle, f. 1v-43v
  • Ms. VIII. D. 12, Napoli, Biblioteca nazionale, composé de trois liasses: I, f. 1-22v, fin XIIe siècle: II, f. 23-32r, XIVe siècle; III, 33r-59v, XVe siècle

Éditions

  • PANNAIN GUIDO, Liber musicae. Un teorico anonimo del XIV secolo. Dans «Rivista Musi¬cale Italiana» (27) 1920, p. 407-440
  • SCHNEIDER MARIUS, Geschichte der Mehrstimmigkeit. Tutzing 1969, (II) p. 106-120 [Ms. Eger¬ton, seconde partie du traité]

Bibliographie

  • RECKOW FRITZ, Kompilation als Innovation. Eine Methode theoretischer Darstellung als Zugang zum Charakter hochma. Mehrstimmigkeit. Dans «Festschrift Martin Ruhnke zum 65. Geburtstag», Neuhausen-Stuttgart 1986, p. 307-320

A magada usque ad retinaculum
Anonyme XIIe, Allemagne

A magada usque ad retinaculum chordarum percurre duobus passibus [...] (mesura organistri)

Manuscrits

  • Ms. 4° Mss. Math. 1, Kassel, Landesbibliothek und Murhardsche Bibliothek der Stadt Kassel, origine allemande, XIIe siècle, f. 28v

Éditions

  • MARKOVITS MICHAEL, Das Tonsystem der abendländischen Musik im frühen Mittelalter. Dans «Publikationen der Schweizerischen Musikforschenden Gesellschaft» II/30, Bern-Stuttgart 1977, p. 51
  • MEYER CHRISTIAN, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles). Paris 1996, p. 209

A monet alta
Anonyme XIIe

A monet alta peti, b tolli sive teneri (tradition Notker le Bègue)

Manuscrits

Ms. Nouv. Acq. Lat. 229, Paris, Bibliothèque nationale, origine rhénane, première moitié XIIe siècle, f. 65v (tradition Notker)

Éditions

  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, Muziekgeschiedenis der Middeleeuwen (II). Tilburg 1939-1942, p. 34-50

A proslambanomenos id
Anonyme XIIe

A proslambanomenos id est acquisita [...]

Manuscrits

  • Ms. 92 1100 (olim Wolffheim), Rochester, Eastman School of Music, Sibley Musical Library, origine bavaroise, début XIIe siècle, f. 142
  • Ms. Ripoll 42, Barcelona, Arxiu de la Corona d’Aragó, originaire de l’abbaye bénédictine S.-Maria de Ripoll, daté 1018-1046, f. 69v, A Proslambanomenos [...] Tonos consistere in musica certum est [...] Sunt et alii ex istis qui videntur isti inferiores [...]

Archimedes ordinem planetarum
Anonyme XIIe, Allemagne

Archimedes ordinem planetarum cum distancia [...] (musique planétaire)

Manuscrits

  • Ms. 8° Cod. Ms. 375 (Cim 13), München, Universitätsbibliothek, origine allemande, XIIe-XIIIe siècles, f. 41v-42

Éditions

  • WILLIS JAMES, Macrobius: Commentarii in Somnium Scipionis. Leipzig 1963, (II) p. 106

Archos. Deuteros
Anonyme XIIe

Archos. Deuteros. Tritos. Tetrardos

Manuscrits

  • Ms. R.15.22 (944), Cambridge, Trinity College, origine anglaise, (provenant de Christ Church, Canterbury), daté 1130-1160 ou 1175-1200 (?), f. 138v

Armonicarum vocum
Anonyme XIIe

Armonicarum vocum aliae sunt finales terminales [...]

Manuscrits

  • Ms. Bodley 613 (S.C. 2141), Oxford, Bodleian Library, origine anglaise, XIIe siècle, f. 46rv

Argumentum tale
Anonyme XIIe

Argumentum tale dedit nobis benivolus guido [...] (formule versifiée)

Manuscrits

  • Ms. Cpv 2502, Wien, Österreichische National Bibliothek, XIIe siècle, f. 27r

Ars est iam utillima
Anonyme XIIe, France

Ars est iam utillima, a philosophis composita (traité versifié de plain-chant)

Manuscrits

  • Ms. Rawl. C. 270 (S.C. 12130), Oxford, Bodleian Library, origine française, daté de v. 1100, f. 1-3
  • Ms. Reg. lat. 1146, Roma, Biblioteca Vaticana, origine anglaise, XIVe siècle, f. 9v-16v

Éditions

  • Schola palaeographica Amstelodamensis. Codex Oxoniensis Biblioteca Bodleian. Rawl. C 270. Dans « Divitiae musicae artis » (A. Xa/b), [2 v.], Knuf, Buren 1979-1980, (A) p. 14-25

Bis quater et tres sex
Anonyme XIIe

Bis quater et tres sex, tres quatuor et quater epta Claves per numerum poteris tu scire tonorum [...] (formule versifiée sur les modes)

Manuscrits

  • Ms. Pal. lat. 1346, Roma, Biblioteca Vaticana, groupement de 5 manuscrits du XIe, XIIe et XIVe siècles, XIe siècle pour cette partie, f. (I) 1v

Cantor cantores
Anonyme XIIe
Allemagne

Cantor cantores excitet [...] (courts textes marginaux)

Manuscrits

  • Ms. Clm. 9921, München, Bayerische Staatsbibliothek, origine allemande (Ottobeuren), daté 1160, f. 21v-39v

Éditions

  • SOWA HEINRICH, Zur Handschrift Clm 9921. Dans «Acta Musicologica» (5) 1933, p. 110

Cantus qui legitime
Anonyme XIIe

Cantus qui legitime est factus has debet tenere mensuras [...] et secundum enchiriadem VIII va [...] (compilation)

Manuscrits

  • Ms. M. 17. sup., Milano, Biblioteca Ambrosiana, originaire de Laon, XIIe, f. 39r
  • Ms. Regulae lat. 1146, Roma, Biblioteca Vaticana, origine anglaise, XIVe siècle, f. 21v-23v
  • Ms. R.15.22 (944), Cambridge, Trinity College, origine anglaise, (provenant de Christ Church, Canterbury), daté 1130-1160 ou 1175-1200 (?). f. 136v-137
  • Ms. Bodley 613 (S.C. 2141), Oxford, Bodleian Library, origine anglaise, XIIe siècle, f. 40-42, Cantus legitime factus qui etiam dicitur accuratus

Cantus qui incipitur
Anonyme XIIe
Allemagne

Cantus qui incip itur in finali vel per magistratum finalis [...]

Manuscrits

  • Ms. 4° Mss. Math. 1, Kassel, Landesbibliothek und Murhardsche Bibliothek der Stadt Kassel, origine allemande, XIIe siècle, f. 39rv

Compositurus campanam
Anonyme XIIe

Compositurus campanam primum incides tibi lignum [...]

Manuscrits

  • Ms. Harley 3915, London, British Library, origine allemande, XIIe siècle, f. 94-100

Cordae quaedam finales
Anonyme XIIe

Cordae quaedam finales dicuntur quia [...] [Primae IIIIor cordae dicuntur graves A B C D [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 64 v-65

Cromaticum autem
Anonyme XIIe

[Aliud genus secundum Boethium.] Cromaticum autem et enarmonicum ita facies [...] quod iterum divides in duo in enarmonico (mesure du monocorde.)

Manuscrits

  • Ms. 91, Madrid, Biblioteca Nacional, origine supposée à l’abbaye bénédictine de Fécamp, fin XIIe siècle, f. 114r
  • Ms. Lat. 2627, Paris, Bibliothèque nationale, origine à l’abbaye de Moissac (ou de Noé, près d’Évreux), XIIe-XIIIe siècles (début XIe siècle?), f. 84
  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 69
  • Ms. R.15.22 (944), Cambridge, Trinity College, origine anglaise, (provenant de Christ Church, Canterbury), daté 1130-1160 ou 1175-1200 (?), f. 136v
  • Ms. B. II. 11, Durham, Dean and Chapter Library, origine anglaise, (provenant de Guillaume, évêque de Durham † 1096), fin XIe siècle, f. 107rv
  • Ms. Hunter Octavo 100, Durham, Dean and Chapter Library, origine anglaise, daté de v. 1100-1125, f. 41v-42
  • Ms. Rawl. C. 270 (S.C. 12130), Oxford, Bodleian Library, origine française, daté de v. 1100, f. 10v
  • Ms. M. 17. sup., Milano, Biblioteca Ambrosiana, origine à Laon, XIIe siècle, f. 38r, parmi diverses mesures du monocorde
  • Ms. Ludwig XII 5 (Philipps 12145), Malibu (CA), The J. Paul Getty Museum, origine anglaise, XIIe siècle, f. 37v

Éditions

  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, dans «De musico-paedagogico et theorico Guidone Aretino eiusque vita et moribus», Florence 1953, p. 168 et suivantes, 182

Cum primum monochordum
Anonyme XIIe

Cum primum monochordum partire in primis in quattuor et in initio monochordi

Manuscrits

  • Ms. Clm 4622, München, Bayerische Staatsbibliothek, origine bavaroise, XIe-XIIe-XIIIe siècles, f. 178

Éditions

  • BERNHARD MICHAEL, Clavis Gerberti. (1). Dans «veröffentlichungen der Musikhistorischen Wissenschaften Kommission», Bayerische Akademie der wissenschaften (7), München 1989, p. 198
  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (I) p. 344-345 [ Mensura monochordi Boetii  ]

Bibliographie

  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, dans «De musico-paedagogico et theorico Guidone Aretino eiusque vita et moribus», Florence 1953

De modorum formulis
Anonyme XIIe

Traité attribué à Guy d’Arezzo (de Coussemaker)

De affinatibus diversarum vocum. De proportio vel accidenti [...] (traité dit « De modorum formulis »)

Manuscrits

  • Ms. 77 (olim Phillipps 18845), Genève, Cologny, Bibliothèque Dr. Martin Bodmer, XIIe siècle, f. 109r-112v

Éditions

De divisione IIIIor modorum
Anonyme XIIe
Allemagne

De divisione IIIIor modorum in octo. Divisio IIIor. modorum in. VIII. id est Proti Deuteri. tritio. tetrardi. Primum locum finalem. D. postea possidet ratione [...] (division du monocorde)

Manuscrits

  • Ms. 4° Mss. Math. 1, Kassel, Landesbibliothek und Murhardsche Bibliothek der Stadt Kassel, origine allemande, XIIe siècle, f. 39v

De intervallis VII
Anonyme XIIe
France

De intervallis VII planetarum. (traité de musique planétaire)

Manuscrits

  • Ms. Lat. 2389, Paris, Bibliothèque nationale, livre formé de divers manuscrits datés du VIe au XVe siècle, Cahier IV (f. 49-56), XIIe siècle; Ms. Lat. 7377 C, id., origine française, fin XIe siècle ou XIIe siècle, f. 47v

Denique si acuta
Anonyme XIIe
Allemagne

[a] Denique si a acuta habet duodecim et a gravis habet VI [...] (proportions et consonances)

[b] Hac ex lege protus autentus sit tibis notus [...] (sur les huit modes, en vers et prose)

[c] [Mensura organistri] a C novem passus usque ad sustentationem

Manuscrits

  • Ms. Clm. 9921, München, Bayerische Staatsbibliothek, origine allemande (Ottobeuren), daté 1160, f. 18v-19

Éditions

  • SOWA HEINRICH, Zur Handschrift Clm 9921. Dans «Acta Musicologica» (5) 1933, [a], p. 61-62; [b], p. 63
  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, [c] (II) p. 286b-287b
  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, De musico-paedagogico et theoretico Guidone Aretino eiusque vita et moribus. Firenze 1953, [c], p. 169, n° 29a
  • BRÖCKER MARIANNE, Die Drehleier. Ihr Bau und ihre Geschichte. Dans «Orpheus-Schriftenreihe zu Grundfragen der Musik» (11), 2 v. Düsseldorf 1973, [c], p. 247

De simplici cymbalorum
Anonyme XIIe
Allemagne

De simplici cymbalorum mensura [...] Arbitror idcirco eodem modo [...] octo cymbala sunt hac ratione dimelianda

Manuscrits

  • Ms. Cpv 51, Wien, Österreichische Nationalbibliothek, XIIe siècle; Ms. Cpv 787, id, originaire de l’abbaye cistercienne de Baumgartenberg, fin XIIe siècle, f. 59rv
  • Ms. 10162/66, Bruxelles, Bibliothèque royale, origine liègeoise (abbaye Sainte-Laurence), XVe siècle
  • Ms. 1988, Darmstadt, Hessische Landes- und Hochschulbibliothek, origine liègeoise, fin XIe siècle (f. 147-189v) et début XIIe siècle (f. 71-146)
  • Ms. Clm 14965a, München, Bayerische Staatsbibliothek, origine allemande (peut-être Bamberg), début XIIe siècle, f. 38rv; Ms. Clm 19421, id, origine allemande, fin XIe siècle, f. 13-14 & 16v-22v, extrait du tonaire; f. 27rv, De ponderatione cerea primi cimbali […]
  • Ms. 334 Gud. Lat. 8° (cat. 4641), Wolfenbüttel, Herzog-August-Bibliothek, origine à St.-Ulrich et Afra, fin XIIe siècle (après 1151), f. 103-104, Arbitror idcirco eodem modo se habere mensuram monochrdi [...] suivi de la mesure du monocorde, Totum monochordum a gamma [...]
  • Ms. 92 1200 (Admont 494), Rochester, Eastman School of Music, Sibley Musical Library, origine bavaroise ou autrichienne, XIIe siècle, f. 33 [suivi de la mesure du monocorde, Totum monochordum a gamma [...]

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (II) p. 221a
  • MIGNE JACQUES-PAUL (1800-1875), Patrologiae cursus completus. Serie latina [221 v.]. Petit Montrouge 1844-1855; Turnhout 1966, (250) p. 1307-1346 [ Édition électronique TML / Université d'Indiana ]
  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH (éd.), Cymbala (Bells in the Middle Ages). Dans «Musicological Studies ans Documents» (1), American Institute of Musicology, Roma 1951, p. 41-42
  • –,      Aribonis de musica. Dans «Corpus Scriptorum de Musica» (2), American Institute of America, Roma 1951, p. 38 [ Édition électronique TML / Université d'Indiana ]

Bibliographie

  • KLEMM R. Die Romanischen Handschriften der Bayerischen Staatsbibliothek (I). p. 22 [n° 15]

De tonorum agnitionibus
Anonyme XIIe

De tonorum agnitionibus singulorum et differentiarum […]

Manuscrits

  • Ms. Royal 12.C.VI, London, British Library, origine anglaise, daté de v. 1275, f. 52
  • Ms. 188, Oxford, St. John’s College, origine anglaise, fin XIIe siècle, f. 16-17v

Diatessaron et diapente et diatonon
Anonyme XIIe

Diatessaron et diapente et diatonon hec est coniunctio tota [...] modulatione consona reddunt (traité des consonances)

Manuscrits

  • Ms. Lat. 3713, Paris, Bibliothèque nationale de France, origine française, XIIIe siècle, f. 42v

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (I) p. 150
  • COUSSEMAKER CHARLES-EDMOND-HENRI DE (1805-1876), dans «Scriptorum de musica medii aevi novam seriem a Gerbertina» [4 v.]. Durand, Paris 1864-1876; Olms, Hildesheim 1963, (II) p. 382

Dicitur quoque tonus
Anonyme XIIe

Dicitur quoque tonus unaqueque species diapason [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 59v-60
  • Ms. 70 (71) Universiteitsbiblioteek Gent, origine gandoise, rédigé par Magister Antonius de Aggere Sancti Martini (Antonius van St. Maartensdijk), daté 1503-1504. f. 62 rv

Dilectissimo fratri
Anonyme XIIe

Dilectissimo fratri et in christo amabili M salutis continue munus. Vere dilectionis vinculum ita solet amicorumêmentes constringere [...]

Manuscrits

  • Ms. Ashburnham 1051, Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, XIIe-XIIIe siècles, f. 89r-95v

Éditions

  • COUSSEMAKER CHARLES-EDMOND-HENRI DE (1805-1876), dans «Scriptorum de musica medii aevi novam seriem a Gerbertina» [4 v.]. Durand, Paris 1864-1876; Olms, Hildesheim 1963, (IV) p. 206b-247

Dimidium G
Anonyme XIIe
Autriche

Dimidium G sibi iungus [...] synemenon habeas [...]

Manuscrits

  • Ms. Cpv 787, Wien, Österreichische Nationalbibliothek, originaire de l’abbaye cistercienne de Baumgartenberg, fin XIIe siècle, f. 59v

Éditions

  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH (éd.), Cymbala (Bells in the Middle Ages). Dans «Musicological Studies ans Documents» (1), American Institute of Musicology, Roma 1951, p. 54

Diversitas troporum
Anonyme XIIe
Allemagne

Diversitas troporum diversitati mentium [...] coaptatutr. Protus convenit menti iocunde et reverenti (ethos des modes)

Manuscrits

  • Ms. 4° Mss. Math. 1, Kassel, Landesbibliothek und Murhardsche Bibliothek der Stadt Kassel, origine allemande, XIIe siècle, f. 39v

Dividatur tota tabula
Anonyme XIIe

Dividatur tota tabula in quatuor [...] et habebis parypate meson. Ita de ceteris. (mesure du monocorde)

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 61v-62r

Éditions

  • MEYER CHRISTIAN, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles). Paris 1996, p. 54

Divide . per medium
Anonyme XIIe

Divide . per medium et in medio pone G. [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 63 v [ transcription ]
  • Ms. Ludwig XII 5 (Philipps 12145), Malibu, The J. Paul Getty Museum, origine anglaise, XIIe siècle, f. 41

Éditions

  • MEYER CHRISTIAN, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles). Paris 1996, p. 141

Divide in quatuor in puncto
Anonyme XIIe
Allemagne

Divide in quatuor in puncto usque F [...] (monocorde)

Manuscrits

  • Ms. Arundel 43, origine allemande (chartreuse Michelsberg à Mayence), XIIe-XIIIe siècles, f. 67 [ transcription ]

Éditions

  • BREARLEY DENIS & WRAY THOMAS, The British Museum Ms. Arundel 43 Monochord Fragments. Dans «Mediaeval Studies» (36) 1974, p. 169
  • MEYER CHRISTIAN, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles). Paris 1996, p. 161

Domni Willehlmi abbatis monochordum
Anonyme XIIe

Domni Willehlmi abbatis monochordum [...] Regulare Boeti monochordum [...] monochordum guidonis [...] (mesure et figure du monocorde.)

Manuscrits

  • Ms. Cpv 51, Wien, Österreichische Nationalbibliothek, XIIe siècle, f. 1v-2r

Dorius habet melodiam
Anonyme XIIe

Dorius habet melodiam a mese et descendit ad licanon [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 67v [ transcription ]
  • Ms. XIX.C.26, Praha, Národní knihovna (dríve Universitní knihovna), origine liégeoise, daté de v. 1100, f. 36

Éditions

Dorius. Ypodorius
Anonyme XIIe

Dorius. Ypodorius. Phrigius. Ypophrigius [...]

Manuscrits

  • Ms. 173A, Oxford, Balliol College, origine anglaise, début XIIe siècle, f. 81

Duo semisperia
Anonyme XIIe

Duo semisperia quas magadas vacant [...]

Manuscrits

  • Ms. Cpv 51, Wien, Österreichische Nationalbibliothek, XIIe siècle, f. 53r

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (I) p. 333

Dyapason symphonia
Anonyme XIIe

Dyapason symphonia est que fit in dupla proportione ut h 1-2

Manuscrits

  • Ms. 8° Mss. Med. 10, Kassel, Landesbibliothek und Murhardsche Bibliothek der Stadt Kassel, XIIe siècle, f. 105v

 

Ecce modus primus
Anonyme XIIe

Ecce modus primus [...] sic noscitur atque secundus

Ecce protus primus [...] (formule versifiée pour mémoriser versets et repons)

Manuscrits

  • Ms. 702, Bern, Stadtbibliothek, XIIIe siècle, compris dans le dialogue du pseudo Odon
  • Ms. Lat. qu. 106, Berlin, Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz, origine allemande, XIe siècle (f. 157-169), et XIIe siècle (f. 170 et suivants), f. 179
  • Ms. 4° Mss. Math. 1, Kassel, Landesbibliothek und Murhardsche Bibliothek der Stadt Kassel, origine allemande, XIIe siècle, f. 17v-18
  • Ms. Ripoll 42, Barcelona, Arxiu de la Corona d’Aragó, originaire de l’abbaye bénédictine S.-Maria de Ripoll, daté 1018-1046, f. 5
  • Ms. 172, Cambrai, Bibliothèque municipale, origine à Notre-Dame-la-Grande de Cambrai, XIIe siècle, f. 19r interpolé dans le traité, igitur cum in superioribus non eadem via phylosophorum (f. 11r-19v) [ transcription ]
  • Ms. 452, Metz, Bibliothèque municipale, origine à la Cathédrale de Metz, début XIIIe siècle. Manuscrit détruit en 1944, conservé à la biliothèque de Metz par des photographies (tropaire de Metz), f. 91v
  • Ms. Lat. 7211, Paris, Bibliothèque nationale, originaire de Luxeuil (Bourgogne), XIe-XIIe siècles, f. 127v & 128 (interpolé dans la Musica enchiriadis)
  • Ms. I. V.30, Siena Biblioteca comunale, fin XVe siècle, f. 120r
  • Ms. I.Q.43, Wrocław, Biblioteka Uniwersytecka, fin XVe siècle, f. 135
  • Ms. 92 1200, (Admont 494), Rochester, Eastman School of Music, Sibley Musical Library, origine bavaroise ou autrichienne, XIIe siècle, f. 11

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (I) p. 264, n. a
  • GÜMPEL KARL-WERNER, Spicilegium Rivipullense. Dans « Archiv für Musikwissenschaft » (35) 1978, p. 57-61 [Thesaurus musicarum Latinorum, Université d'Indiana]

Bibliographie

  • HUGLO MICHEL, Les tonaires. Inventaire, analyse, comparaison. CNRS. Société Française de Musicologie. Paris, Heugel 1971, p. 256 et 426

Epitritus est Ille
Anonyme XIIe
Allemagne

Epitritus est ille numerorum [...] (proportions)

Manuscrits

  • Ms. 8° Cod. Ms. 375 (Cim 13), München, Universitätsbibliothek, origine allemande, XIIe-XIIIe siècles, f. 64v

Est autem in musicis diapason
Anonyme XIIe

Est autem in musicis diapason : quae in numeris dupla proportio

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 58-59v
  • Ms. Rawl. C. 270 (S.C. 12130), Oxford, Bodleian Library, origine française, daté de v. 1100, f. 18-19
  • Ms. Ludwig XII 5 (Philipps 12145), Malibu, The J. Paul Getty Museum, origine anglaise, XIIe siècle, f. 36v-39

Éditions

 

Est prima species ypodorii
Anonyme XIIe

Est prima species ypodorii que habet licanen ypaton [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 3713, Paris, Bibliothèque nationale, origine française, XIIIe siècle, f. 39v-41r

Bibliographie

  • KRÄMER SIGRID & BERNHARD MICHAEL, Scire litteras. Forschungen zum mittelalterlichen Geistesleben. München 1988

Ex. a. suspende primum
Anonyme XIIe
Allemagne

Ex. a. suspende primum diatesseron [...] in D [...] (traité d’organum)

Manuscrits

  • Ms. 334 Gud. Lat. 8° (cat. 4641), Wolfenbüttel, Herzog-August-Bibliothek, origine à St.-Ulrich et Afra, fin XIIe siècle (après 1151), f. 109rv

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (II) p. 224 b
  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, Aribonis de musica. Dans «Corpus Scriptorum de Musica» (2), American Institute of America, Roma 1951, p. 44 [ Thesaurus Musicarum Latinorum, Université d'Indiana ]

Finales sunt IIIIor
Anonyme XIIe

Finales sunt IIIIor quorum primus est his qui [...] ad quam suo ascenderet (traité des modes)

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 66r-68v

Voir : Bernelin (Xe)

Finales IIIIor corde sunt in monocordo
Anonyme XIIe

Finales IIIIor corde sunt in monocordo : Lychanos ipaton, ipate meson [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 60

Formulas quas vobis
Anonyme XIIe, Italie

Formulas quas vobis ad cantum scribere percuvari qualiter omnis cantor ecclesie tenere debeat tonum antiphonarum […]

Manuscrits

  • Ms. 65, Piacenza, Archivio Capitolare, originaire de Piacenza (codice del maestro ou codice magno), daté 1142 et plus tard, f. 3ra

F Proslambanomenos
Anonyme XIIe, Angleterre

F Proslambanomenos id est acquisitus…

Manuscrits

  • Ms. O.9.29 (1441), Cambridge, Trinity College, origine anglaise, daté 1416 (aussi 1460), rédigé par John Wilde. Traité signé Robert de Brunham, f. 55v
  • Ms. R.15.22 (944), Cambridge, Trinity College, origine anglaise, (provenant de Christ Church, Canterbury), daté 1130-1160 ou 1175-1200 ( ?) f. 124rv & 138-139
  • Ms. 188, Oxford, St. John’s College, origine anglaise, fin XIIe siècle, f. 86v

Gliscunt corda
Anonyme XIIe

Gliscunt corda [...] me primo carmina scripsi [...] (formule versifiée dans la tradition de Guy d’Arezzo)

Manuscrits

  • Ms. 77 (olim Phillipps 18845), Genève, Cologny, Bibliothèque Dr. Martin Bodmer, XIIe siècle, f. 81r-82r

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (II) p. 25

Harum igitur nolarum
Anonyme XIIe

Harum igitur nolarum sive fistularum desiderans scire pondus vel mensuram [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 14069, Paris, Bibliothèque nationale, XIIe siècle pour cette partie, f. 23v-24

Has voces ita breviter
Anonyme XIIe, France

Has voces ita breviter subtiliterque per lineas et spatia notamus [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 3713, Paris, Bibliothèque nationale, origine française, XIIIe siècle, f. 38v [ Transcription ]

Bibliographie

  • KRÄMER SIGRID & BERNHARD MICHAEL, Scire litteras. Forschungen zum mittelalterlichen Geistesleben. München 1988

His ita positis de tonis
Anonyme XIIe

His ita positis de tonis dicendum esse arbitramur [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 67 [ Transcription ]

Éditions

Hoc modo scias
Anonyme XIIe

Hoc modo scias omnes melodias per istos sonos curer. Stude itaque qualiter auditu [...] Duremolson Seformazes (formule versifiée avec neumes au-dessus du texte)

Manuscrits

  • Ms. 77 (olim Phillipps 18845), Genève, Cologny, Bibliothèque Dr. Martin Bodmer, XIIe siècle, f. 27v-28v

Hoc monochordum metiatur
Anonyme XIIe
Allemagne

[Alia mensura Monochordi] Hoc monochordum metiatur ita. Ab A quae ponitur primum [...] (mesure du monocorde)

Manuscrits

  • Ms. 334 Gud. Lat. 8° (cat. 4641), Wolfenbüttel, Herzog-August-Bibliothek, origine à St.-Ulrich et Afra, fin XIIe siècle (après 1151), f. 100r [transcription]

Éditions

  • MEYER CHRISTIAN, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles). Paris 1996, p. 204
  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, De musico-paedogogico et theoretico Guidone Aretino eiusque vita et moribus. Firenze 1953, p. 171, n° 37

In musica quatuor sunt requirenda
Anonyme XIIe

In musica quatuor sunt requirenda : Materia, Intentio, Causa [...] (remarques sur la musique interpolées dans le Micrologus de Guy d’Arezzo)

Manuscrits

  • Ms. Philos. 84, Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, XIIe siècle, f. 1v

In principio corporis
Anonyme XIIe
Allemagne

In principio corporis ad clavicordium dispositi [...]

Manuscrits

  • Ms. Incunabulum X, XVI. 20, New-Haven, Yale Medical School Library, origine d’Allemagne du Sud, XVe siècle, f. 127rv

In Septuagesima cantatur
Anonyme XIIe
Angleterre

In Septuagesima cantatur et legitur in principio [...]

Manuscrits

  • Ms. Add. 19835, London, British Library, origine anglaise, XIIe siècle, f. 26v-29

Inchoant autem proti
Anonyme XIIe

Inchoant autem proti in ipso finali [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 60 rv

Éditions

  • LA FAGE ADRIEN DE (1801-1862), dans «Essais de diphthérographie musicale», O. Legouix, Paris 1864; A. Knuf, Amsterdam 1964, p. 67-78 [ Thesaurus musicarum Latinorum ]

Incipit Mensura
Anonyme XIIe
Allemagne

Incipit mensura [...] (mesure des tuyaux d’orgue)

Manuscrits

  • Ms. Incunabulum X, XVI. 20, New-Haven, Yale Medical School Library, origine d’Allemagne du Sud, XVe siècle, f. 126-127

Incipiunt modi in invitatoriis
Anonyme XIIe
Italie

[In nomine sancte et individue trinitatis] Incipiunt modi in invitatoris per anni circulum. Primus modus [...] (tonaire)

Manuscrits

  • Ms. 65, Piacenza, Archivio Capitolare, originaire de Piacenza (codice del maestro ou codice magno), daté 1142 et plus tard, f. 1r-3ra

Intentio huius auctoris
Anonyme XIIe
France

Intentio huius auctoris est tractare de septem discriminibus vocum [...]

Manuscrits

  • Ms. 150, Oxford, St. Johns’s College, origine française, XIe (pour la partie musicale), f. 54ra-56ra

Inter diatessaron et diapente
Anonyme XIIe

Inter diatessaron et diapente tantum differentiam dicit quam si fuerint tres termini ita constitui ut secondus ad primum [...] (gloses)

Manuscrits

  • Ms. Philos. 84, Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, XIIe siècle, f. 1v

Igitur cum in superioribus
Anonyme XIIe

Igitur cum in superioribus non eadem via phylosophorum [...] (traité comprenant des fragments de Isidore, Boèce, Guy d’Arezzo.)

Manuscrits

  • Ms. 172, Cambrai, Bibliothèque municipale, origine française, XIIe siècle, f. 11r
  • Ms. 77 (olim Phillipps 18845), Genève, Cologny, Bibliothèque Dr. Martin Bodmer, XIIe siècle, f. 81r-83v [Gymnasio musas]
  • Ms. Pal. lat. 1346, Roma, Biblioteca Vaticana, groupement de 5 manuscrits du XIe, XIIe et XIVe siècles, XIIe siècle pour cette partie, f. (I), 3-4v

Éditions

  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, Gymnasio musas. Dans «Corpus Scriptorum de Musica» (4). American Institute of Musicology, Rome 1950, p. 80
  • GERBERT MARTIN (1720-1793), Gymnasio musas. Dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St.-Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (II) p. 2
  • COUSSEMAKER CHARLES-EDMOND-HENRI DE (1805-1876), In d finitur [...] Quatuor affines…Dans «dans «Scriptorum de musica medii aevi novam seriem a Gerbertina» [4 v.]», Durand, Paris 1864-1876; Olms, Hildesheim 1963, (III) p. 440
  • BARTHA DÉNES VON, Das Musiklehrbuch einer ungarischen Klosterschule in der Handschrift von Fürstprimas Szalkai (1490). Dans «Musicologia Hungarica» (1), Budapest 1934, p. 112

Incipit deuteri
Anonyme XIIe

Incipit deuteri proprietas. Incipit triti proprietas (schéma)

Manuscrits

  • Ms. 77 (olim Phillipps 18845), Genève, Cologny, Bibliothèque Dr. Martin Bodmer, XIIe siècle, f. 79rv

Incipit registrum
Anonyme XIIe

Incipit registrum tonorum secundum predicta abbatum [...] (introduction au tonaire d’après Bernon, Gui, Hirsau)

Manuscrits

  • Ms. Cpv 787, Wien, Österreichische Nationalbibliothek, originaire de l’abbaye cistercienne de Baumgartenberg, fin XIIe siècle, f. 53v-57v
  • Ms. 388, Stiftsbibliothek, Zwettl. f. 159v-163v

Bibliographie

  • SOWA HEINRICH, Zur Handschrift Clm 9921. Dans «Acta Musicologica» (5) 1933, p. 115

Incipit summa in musica
Anonyme XIIe
[Ludovicus Sanctus]

Incipit summa in musica sonora subiecti Ludovici sancti. Omnes homines sicut dicit philosophus naturaliter scire desiderant [...] (traité scolastique)

Manuscrits

Bibliographie

Inter quascumpe fistulas
Anonyme XIIe

Inter quascumpe fistulas tonus est [...] (mesure des tuyaux d’orgue)

Manuscrits

  • Ms. Clm 14965a, München, Bayerische Staatsbibliothek, origine allemande (peut-être Bamberg), début XIIe siècle, f. 29
  • Ms. R.15.22 (944), Cambridge, Trinity College, origine anglaise, (provenant de Christ Church, Canterbury), daté 1130-1160 ou 1175-1200 ( ?), f. 127

Éditions

  • SACHS KLAUS-JÜRGEN, Mensura fistularum. Die Mensurierung der Orgelpfeifen im Mittelalter. Dans «Schriftenreihe der Walcker-Stiftung» (2-3), Stuttgart-Murrhardt 1970-1980, p. 52

Lychanos meson. C
Anonyme XIIe

Lychanos meson. C. id tertia mediarum [...] limita id est semitonia

Manuscrits

  • Ms. 77 (olim Phillipps 18845), Genève, Cologny, Bibliothèque Dr. Martin Bodmer, XIIe siècle, f. 80 rv

Lyram dicunt
Anonyme XIIe

Lyram dicunt [...] propter honorem mercurii [...] quia orpheus filius fuit unius muse e callioppe

Manuscrits

  • Ms. 324, Linz, Studienbibliothek, XIIe-XIIIe siècles, f. 52r

Magdarum novem
Anonyme XIIe

Magdarum novem sunt partes prima facit D [...] (formule versifiée, monocorde)

Manuscrits

  • Ms. Pal. lat. 1346, Roma, Biblioteca Vaticana, groupement de 5 manuscrits du XIe, XIIe et XIVe siècles, XIIe siècle pour cette partie, f. (I) 5v

Bibliographie

  • WELKER LORENZ, Ein anonymer Mensuraltraktat in der Sterzinger Miszellaneen-Handschrift. Dans  « Archiv für Musikwissenschaft » (Jahrg. 48, H. 4) 1991 p. 255-281

Macrobius dicit
Anonyme XIIe
Allemagne

Macrobius dicit [...] Numerus iste ducenta quinqueginta sex epitritus est CXCII […]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 2794, Paris, Bibliothèque nationale, origine allemande, XIIe siècle, f. I

Mensura monocordum secundum Boecium
Anonyme XIIe

Mensura monocordum secundum Boecium. Ex primi numeris multiplicium et superparticularium. Partire totum lineae spatium per quatuor semper a dextra magada procedens [...]

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10508, Paris, Bibliothèque nationale, origine à Saint-Évroult, XIIe siècle, f. 157v-158

Éditions

  • MEYER CHRISTIAN, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles). Paris 1996, p. 49-50

Bibliographie

  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, dans «De musico-paedagogico et theorico Guidone Aretino eiusque vita et moribus», Florence 1953

Mensurus monocordum servato
Anonyme XIIe

Mensurus monocordum servato loco magadae [...] per diapente et diatessaron totum potest dividi. (mesure du monocorde)

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 61v
  • Ms. Ludwig XII 5 (Philipps 12145), Malibu, The J. Paul Getty Museum, origine anglaise, XIIe siècle, f. 36v, Mensurus monocordum servato loco [...]

Éditions

Mensura cimbalorum
Anonyme XIIe

Mensura cimbalorum. De ponderatione cere primi cymbali [...]

Manuscrits

  • Ms. 21, Rein, Stiftsbibliothek, v. 1190, f. 60r
  • Ms. Cpv 51, Wien, Österreichische Nationalbibliothek, XIIe siècle, f. 55v (interpolé)
  • Ms. Cpv 787, Wien, Österreichische Nationalbibliothek, fin XIIe siècle, f. 59v (interpolé)
  • Ms. Cpv 2502, Wien, Österreichische Nationalbibliothek, XIIe siècle, f. 19r
  • Ms. Clm 14965a, München, Bayerische Staatsbibliothek, origine allemande (peut-être Bamberg), début XIIe siècle, f. 38-38v
  • Ms. S. XXVI. 1 Cesena, Biblioteca Malatestiana, première moitié XVe, écrit pour Malatesta Novello Malatesti (1418-1465), f. 195v-196 (attribué à Hucbald)

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (I) p. 147b-148b
  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, Cymbala. Bells in the Middle ages. Dans «Musicological Studies and Documents» (1), American Institute of Musicology 1951, p. 41

 

Mensuram duorum ordinum
Anonyme XIIe
Allemagne

Mensuram duorum ordinum id est XVI fistularum [...] (mesure des tuyaux d’orgue) [voir Aribon]

Manuscrits

  • Ms. 334 Gud. Lat. 8° (cat. 4641), Wolfenbüttel, Herzog-August-Bibliothek, origine à St.-Ulrich et Afra, fin XIIe siècle (après 1151), f. 106-107v

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (II) p. 222
  • MIGNE JACQUES-PAUL (1800-1875), Patrologiae cursus completus. Serie latina [221 v.]. Petit Montrouge 1844-1855; Turnhout 1966, (150) p. 1307-1346 [Opera omnia, dont Vita beati Anselmi (1163)] [ Thesaurus musicarum Latinorum, Université d'Indiana ]
  • SACHS KLAUS-JÜRGEN, Mensura fistularum. Die Mensurierung der Orgelpfeifen im Mittelalter. Dans «Schriftenreihe der Walcker-Stiftung für Orgelwissenschaftliche Forschung» (I), Stuttgart 1960, p. 126
  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, Aribonis de musica. Dans «Corpus Scriptorum de Musica» (2), American Institute of America, Roma 1951, p. 126

Metrologus
Anonyme XIIe

Quid est musica ? Musica est peritia modulationis in distinco sono cantuque consistens [...] (traité de tradition guidonienne)

Manuscrits

  • Ms. Cpv 2502, Wien, Österreichische Nationalbibliothek, XIIe siècle
  • Ms. lat. fol. 258, Berlin, Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz, origine allemande, fin XIVe, début XVe siècle, f. 5
  • Ms. 229 (B.6.7.), Lincoln, Cathedral Library, origine anglaise, fin du XIVe siècle, f. 128v-132, Quid est musica ? Musica est peritia modulationis [...]
  • Ms. Add. 4912, London, British Library, origine anglaise, XVIIIe siècle, copie du London, British Library, Lansdowne 763
  • Ms. Add. 8866, London, British Library, XVe siècle, f. 64 (fragment)
  • Ms. Arundel 130, London, British Library, daté 1446-1461, f. 100-118
  • Ms. Lansdowne 763, London, British Library, origine anglaise, daté de v. 1450, copié par John Wylde. Copié dans le Ms. Add. 4912 (XIIIe s.), f. 61-68v
  • Ms. Rawl. C. 270 (S.C. 12130), Oxford, Bodleian Library, origine française, daté de v. 1100, f. 3-9v
  • Ms. Bodley 515 (S.C. 2185), London, British Library, début XVe siècle, f. 78-87
  • Ms. Fitzwilliam (Milton) Irish Ms. 71, Northampton, Northampton Record Office, origine irlandaise supposée, XIVe siècle
  • Ms. Regulae lat. 1146, Roma, Biblioteca Vaticana, origine anglaise, XIVe siècle, f. 67r-70v, De commoda et componenda secundum Guidonem [...]
  • Ms. I. V. 30, Siena, Biblioteca comunale, fin XVe siècle, f. 121r-127r

Éditions

  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, Expositiones in micrologum Guidonis Aretini. Dans «Musicologica Medii Aevi» (1), Amsterdam 1957

Bibliographie

  • WHITE ALISON, Boethius in the Medieval Quadrivium. Dans M. Gibson (éd.), «Boethius. His Life, Thought and Influence», Oxford 1981, p. 186

Modi seu tropi sive etiam toni musici
Anonyme XIIe
Allemagne

[a] Modi seu tropi sive etiam toni musici […]

[b] Primus tonus qui inscribitur autentus protus [...] (fragments de traités)

Manuscrits

  • Ms. Clm 14965a, München, Bayerische Staatsbibliothek, origine allemande (peut-être Bamberg), début XIIe siècle, f. 30-30v

Monochordum secundum genus
Anonyme XIIe
Allemagne

Monochordum secundum genus dyatonicum [...] in primi per circulum in. IIIIor partes dividatur. Sed. IIIIta. In VIIIto [...] (traité du monocorde)

Manuscrits

  • Ms. 4° Mss. Math. 1, Kassel, Landesbibliothek und Murhardsche Bibliothek der Stadt Kassel, origine allemande, XIIe siècle, f. 40

Éditions

Musarum voces
Anonyme XIIe
Allemagne

Musarum voces sunt novem prima facit d [...]

Manuscrits

  • Ms. Incunabulum X, XVI.20, New-Haven, Yale Medical School Library, origine d’Allemagne du Sud, XVe siècle, f. 127v

Musicam censet Plato exorbitantes animas
Anonyme XIIe

Musicam censet Plato exorbitantes animas [...] tota porro musica in voce et auditu et sonis posita est

Manuscrits

  • Ms. 7203, Paris, Bibliothèque nationale de France, originaire de Fleury-sur-Loire, première moitié XIIe siècle, f. 7v

Naturam canimus
Anonyme XIIe
Belgique

Naturam canimus causamque canendo notamus [...]

Manuscrits

  • Ms. XIX.C.26, Praha, Národní knihovna (dríve Universitní knihovna), origine liégeoise, daté de v. 1100, f. 11v-12

Édition

Müller Hans, Bruchstücke aus der mittelalterlichen Musiktheorie. Dans « Vierteljahresschrift für Musikwissenschaft » (1) 1885, p. 172-173 [ Thesaurus musicarum latonorum ]

Naturalis concordia vocum
Anonyme XIIe

Est planetarum similis concordia; Naturalis concordia vocum cum planetis. Est planetarum similis concordia vocum [...] (formule versifiée de musique planétaire suivie d’une échelle de concordance entre les planètes et des tons musicaux)

Manuscrits

  • Ms. 7203, Paris, Bibliothèque nationale de France, originaire de Fleury-sur-Loire, première moitié XIIe siècle, f. 2v-3r

Éditions

  • HANDSCHIN JACQUES, Ein mittelalterlicher Beitrag zur Lehre von der Sphärenharmonie. Dans «Zeitschrift für Musikwissenschaft» (9) 1927, p. 193-208

Bibliographie

  • GASTOUÉ ARMAND, L’Église et la musique. Paris, Grasset 1936, p. 32-35
  • CHAILLEY JACQUES (1910-1999), Histoire musicale du Moyen-Âge. P.U.F., Paris 1950 [355 p., 23 cm] p. 24

Nec tamen minus
Anonyme XIIe

Nec tamen minus inesse tono reputatur [...] in horum quattuor aliquam revertetur (traité des modes)

Manuscrits

  • Ms. Lat. 10509, Paris, Bibliothèque nationale, origine normande (Saint-Wandrille), XIIe siècle, f. 67 v [ transcription ]
  • Ms. R.15.22 (944), Cambridge, Trinity College, origine anglaise, (provenant de Christ Church, Canterbury), daté 1130-1160 ou 1175-1200 ( ?), f. 137, Qui monocordi regulam et tonorum diversitates [...]
  • Ms. M 17 sup., Milano, Biblioteca Ambrosiana, originaire de Laon, XIIe siècle, f. 39v

Non sic impli
Anonyme XIIe

Non sic impii. Hic invenit [...] scema paradigma [...] Teterrere adusis (figure du psalterion)

Manuscrits

  • Ms. 324, Linz, Studienbibliothek, XIIe-XIIIe siècles, f. 52v

Nos autem inter utramque
Anonyme XIIe
Bavière ou Autriche

Nos autem inter utramque progrediens [...] (calcul des tuyaux d’orgue)

Manuscrits

  • Ms. 334 Gud. Lat. 8° (cat. 4641), Wolfenbüttel, Herzog-August-Bibliothek, origine à St.-Ulrich et Afra, fin XIIe siècle (après 1151), f. 334
  • Ms. 92 1200 (Admont 494), Rochester, Eastman School of Music, Sibley Musical Library, origine bavaroise ou autrichienne, XIIe siècle, f. 35v-36

Éditions

  • GERBERT MARTIN (1720-1793), dans «Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784; Hildesheim, Olms 1967, (II) p. 224a
  • SACHS KLAUS-JÜRGEN, Mensura fistularum. Die Mensurierung der Orgelpfeifen im Mittelalter. Dans «Schriftenreihe der Walcker-Stiftung für Orgelwissenschaftliche Forschung» (I), Stuttgart 1960, p. 90
  • SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH, Aribonis de musica. Dans «Corpus Scriptorum de Musica» (2), American Institute of America, Roma 1951, p. 43

Notandum est de tonis
Anonyme XIIe

[Tractatus de modis] Notandum est de tonis, quod quidam eorum

Manuscrits

  • Ms. Clm 2599, München, Bayerische Staatsbibliothek, origine allemande, XIIIe siècle, f. 94v

Éditions

  • BERNHARD MICHAEL, Zur Handschrift clm 2599. Dans «Musik in Bayern» (22) 1981, p. 3-24

Notum sit quibusque
Anonyme XIIe

Notum sit quibusque tonorum normam [...]

Manuscrits

  • Ms. A CLXXIII (279), Praha, Prazkéo hradu, knihovna metropolitní kapituly, XIIe siècle

Nunc de consonantiis
Anonyme XIIe

Nunc de consonantiis et nominibus earum videamus (traité de plain-chant et d’organum)

Manuscrits

  • Ms. 666 (A. 506), Rouen, Bibliothèque municipale, XIIe siècle, 38r-40v, Nunc de consonantiis et nominibus earum videamus; Tonus est ascensus unius vocis ad aliam vel descendus sine transitione alterus vocis [...]; Consequenter agere est de metis organisticis in quibus videlicet proportionibus organa consonent [...]

Octavam partem diametri
Anonyme XIIe
Allemagne

Octavam partem diametri prime fistule affige (mesure des tuyaux d’orgue)

Manuscrits

  • Ms. 8° Cod. Ms. 375 (Cim 13), München, Universitätsbibliothek, origine allemande, XIIe-XIIIe siècles, f. 76

Éditions

  • SACHS KLAUS-JÜRGEN, Mensura fistularum. Die Mensurierung der Orgelpfeifen im Mittelalter. Dans «Schriftenreihe der Walcker-Stiftung für Orgelwissenschaftliche Forschung» (I), Stuttgart 1960, p. 131

Octo sunt toni IIIIor
Anonyme XIIe
Allemagne

Octo sunt toni IIIIor. Principales. et. IIIIor subiugales : primus et IIIus. Et Vus. Et VIIus. Vocantur principales […]

Manuscrits

  • Ms. 4° Mss. Math. 1, Kassel, Landesbibliothek und Murhardsche Bibliothek der Stadt Kassel, origine allemande, XIIe siècle, f. 38v-39
  • Ms. I. F. 402, Wrocław, Biblioteka Uniwersytecka, origine supposée à Lubiaz, daté 1260-1270, f. 1

Omne organum debet
Anonyme XIIe

Omne organum debet esse cum cantore [...]

Manuscrits

  • Ms. O.3.42 (1214), Cambridge, Trinity College, origine anglaise, provenant de l’abbaye Cistercienne de Byland, dans le Yorkshire, fin XIIe siècle, f. 82

Omnes toni greca
Anonyme XIIe

Omnes toni greca nomina habent. Sunt autem quatuor numero [...] (