Lefèvre d'étaples Jacques
v. 1455-1537
Jacobus Stapulensis ; Jacobus Fabri Stapulensis ; Faber Stapulensis ; Fabri Stapulensi.

Né vers 1455 à étaples ; mort en 1537 à Nérac.
Théologien, Humaniste, Il s'intéresse d'abord à Aristote qu'il veut débarrasser des erreurs de la tradition. Il reprend les traductions par Boèce, Bessarion et l'Arétin. Il y ajoute des commentaires opposés à la tradition thomiste.
En 1505, il publie les traductions du Pimandre et de l'Asclépius de Ficin, et le Crater Hermetis de Ludovico Lazzarelli, récit d'une expérience de regénération, il joint également un commentaire, mais prend des distances avec la magie.
Vers 1508, il se consacre plus à la théologie et en particulier à la Bible. Il écrit en 1509, un psautier en cinq langues, (introduit la philosophie pour étudier les textes bibliques). En 1512, il publie un ouvrage sur les épîtres de Paul.
En 1521 il est vicaire général de l'évêque de Meaux. Il Constitue le Cénacle de Meaux.
Il écrit une traduction des Saintes écritures pour les fidèles, en 1521 des commentaire des quatre évangiles.
Condamné pour hérésie à la Sorbonne, il se réfugie auprès de Briçonnet, évêque de Meaux. Menacé par la Sorbonne et le Parlement, le Cénacle se disperse. Il part à l'étranger.
En 1526 il est de retour en France, et précepteur des enfants de François Ier à Blois.
Il se retire en 1530 à Nérac, auprès de Marguerite de Navarre.
En 1534 il achève la traduction de la Bible (sur laquelle repose toutes les suivantes).
Il est à l'origine du mouvement Fabriste, proche du protestantisme (évangélisme).
En théologie, Lefèvre relit les écritures avec un esprit critique et rigoureux et tente de ramener les écritures dans le champ de la foi populaire. En musique, il reprend les théories de la Grèce Antique, derrière Boèce, et la scolastique médiévale du Quadrivium.
Voir : Ciruelo Pedro (1470-1548) ; Glaréan (1488-1563).
Démonstration des intervalles.



Écrits relatifs à la musique
In hoc libro contenta : Arithmetica decem libris demonstrata. Musica libris demonstrata quattuor. Epitome in libros arithmeticos divi Severini Boetii
- Paris, Johann Higman & Wolfgang Hopyl 1496 [facsimilé numérisé de la Bibliothèque nationale de France] [édition numérisée du Thesaurus Musicarum Latinarum du l'Université d'Indiana]
- Paris, Henri Estienne 1514 [édition numérisée de la Bibliothèque nationale de France]
- Localisations (78 exemplaires conservés) : A: Wien, Gesellschaft der Musikfreunde - Wien, Österreichische Nationalbibliothek
- B : Bruxelles, Bibliothèque Royale
- CH : Basel, Universitätsbibliothek - Bern, Stadt- und Universitätsbibliothek - Lausanne, Bibliothèque cantonale et universitaire
- D : Freiburg i. Musikwissenschaftliches Seminar der Universität - Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek - Heidelberg, Universitätsbibliothek - Leipzig, Universitätsbibliothek - München, Musiksammlung der Bayerischen Staatsbibliothek - Nürnberg, Stadtbibliothek - Regensburd, Fürstl. Thurn- und Taxissche Hofbibl. - Trier, Stadtbibliothek - Stuttgart, Württembergische Landesbibliothek - Tübingen, Universitätsbibliothek - München, Universitätsbibliothek - Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek
- E : Madrid, Biblioteca Nacional - Sevilla, Biblioteca colombina
- F : Bordeaux, Bibliothèque municipale - Bourges, Bibliothèque municipale - Caen, Bibliothèque municipale - Clermont-Ferrand, Bibliothèque municipale - Dijon, Bibliothèque municipale - Orléans, Bibliothèque municipale - Paris, Bibliothèque de France - Paris, Bibliothèque de l'Arsenal - Paris, Bibliothèque Mazarine - Paris, Bibliothèque Sainte-Geneviève - Troyes, Bibliothèque municipale
- GB: Cambridge, University Library - Glasgow, Euing Musical library - London, British Museum - Oxford, Bodleian Library - Tenbury, St. Michael's College
- I : Biblioteca comunale Ariostea, Ferrara - Bologna, Biblioteca del Conservatorio (Liceo Musicale ; oggi civico Museo Bibliografico Musicale) - Milano, Biblioteca Trivulziana - Ostiglia (Mantova), Fondazione Greggiati - Piacenza, Biblioteca comunale - Roma, Biblioteca Casanatense - Roma, Biblioteca S. Cecilia (Conservatorio) - Torino, Biblioteca nazionale - Treviso, Biblioteca comunale - Venezia, Biblioteca nazionale Marciana
- S : Lund, Universitetsbiblioteket.
- US : Boston, Mass., Boston Public Library - Boston, Mass., New England Conservatory of Music Library - Cambridge, Mass., Harvard College library - New York, N. Y., Music Division, New York Public Library - New York, N. Y., Pierpont Morgan Library - Rochester, N.Y., Sibley Music Library, Eastman School of Music - San Marino, Calif., Henry E. Huntington Library and Art Gallery - Washington, D. C., Rare Book Collection - Williamstown, Mass., Chapin Library College
- Paris, Wolfgang Hopyl et Henri Estienne 1503 [facsimilé numérisée de la Bibliothèque nationale de France]
- Paris, Henrici stephan 1510 [facsimilé numérisé du Centre d'études Supérieures de la Renaissance Tours]
- Paris, H. Estienne 1511
- Paris, S. de Colines 1522
- Localisations (23 exemplaires conservés) : D : München, Musiksammlung der Bayerischen Staatsbibliothek - München, Universitätsbibliothek - Trier, Stadtbibliothek
- F : Bordeaux, Bibliothèque municipale - Grenoble, Bibliothèque municipale - Lille, Bibliothèque municipale - Paris, Bibliothèque de l'Arsenal - Paris, Bibliothèque Mazarine - Paris, Bibliothèque de France - Paris, Bibliothèque Sainte-Geneviève - Versailles, Bibliothèque municipale
- GB : Cambridge, University Library - Cambridge, Gonville & Cains College - Cambridge, Trinity College - Oxford, Bodleian Library - London, British Museum
- US : San Marino, Calif., Henry E. Huntington Library and Art Gallery
- Paris, Guillaume Cavellat 1551 [édition numérisée de la Bibliothèque nationale de France]
- Paris, Guillaume Cavellat 1552
- Localisations (61 exemplaires conservés) : A. : Wien, Österreichische Nationalbibliothek
- B : Bruxelles, Bibliothèque du conservatoire royal de musique - Bruxelles, Bibliothèque Royale
- CS : Praha, Hudební oddêlení Universitní kniovny (département de la musique de la bibliothèque
de l'université)
D: Dresden, Sächsische Landesbibliothek - Gotha, Landesbibliothek - Halle/Saale, Universitätsbibliothek - Leipzig, Musikbibliothek - Linau, Stadtbibliothek - München, Musiksammlung der Bayerischen Staatsbibliothek - Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek - Wittenberg, Evangelische Prediger-Seminar
DK : København, Det kongelige biblioteket
E : Barcelona, Bibl. Central de Cataluña
F : Besançon, Bibliothèque municipale - Bordeaux, Bibliothèque municipale - Le Mans, Bibliothèque municipale - Louviers, Bibliothèque municipale - Marseille, Bibliothèque municipale - Paris, bibliothèque de l'Institut - Paris, Bibliothèque Mazarine - Paris, Bibliothèque de France - Rouen, Bibliothèque municipale
GB : Cambridge, University Library - Glasgow, Euing Musical library - Edinburgh, Reid library - London, British Museum - Oxford, Bodleian Library - Tenbury, St. Michael's College - I : Assisi, Biblioteca comunale - Bologna, Biblioteca del Conservatorio (Liceo Musicale ; oggi civico Museo Bibliografico Musicale) - Firenze, Biblioteca Marucelliana - Firenze, Biblioteca del Conservatorio - Modena, Biblioteca Estense - Padova, Bibl. Univ. - Roma, Biblioteca Casanatense - Venezia, Biblioteca nazionale Marciana
- NL: Amsterdam, Tookunst Bibl.
US: Boston, Mass., Music Departement, Boston Public Library - Boston, Mass., New England Conservatory of Music Library - Chicago, Ill. Newberry library - Durham, N. C. Duke University Library - Washington, D.C., Music Division, Library of Congress - Lexington, Ky., School of Music Library, University of Louisville - New York, N. Y., Music Division, New York Public Library - Rochester, N.Y., Sibley Music Library, Eastman School of Music - Washington, D.C., Music Division, Libra-ry of Congress
Calcul des intervalles.
In hoc libro contenta Epitome compendiosaque introductio in libros arithmeticos divi Severini Boetii [...] Jacobus Faber stapulensis magnifico domino Ioanni stephano Ferrerio designato episcopo Versellensi studiorum amantissimo. His diebus metallicis formulis arithmetices pariter atque musices commissis elementis
Musica libris quatuor demonstrata [...] Jacobi Fabri stapulensis elementa musicalie
Biographie
Jacques Lefevre d'Etaples (1450?-1536). Dans « Actes du colloque d'étaples les 7 et 8 novembre 1992 : Colloques, congrès et conferences sur la Renaissance » (5) Champion, Paris & Slatkine, Genève 1995.
Dictionnaire des écrits relatifs à la musique
Novembre 1995-30 mars 2011
© musicologie.org.
À propos - contact |
S'abonner au bulletin
| Biographies de musiciens | Encyclopédie musicale | Articles et études | La petite bibliothèque | Analyses musicales | Nouveaux livres | Nouveaux disques | Agenda | Petites annonces | Téléchargements | Presse internationale | Colloques & conférences | Collaborations éditoriales | Soutenir musicologie.org.
Musicologie.org,56 rue de la Fédération, 93100 Montreuil. ☎ 06 06 61 73 41.
ISSN 2269-9910.
Lundi 5 Janvier, 2026

