bandeau bio 840bandeau musicologie 840

Kircher Athanasius
1602 - 1680

Athanasius Kircher : portrait

[ l'œuvre ] [ écrits relatifs à la musique ] [ éditions anciennes ] [ éditions modernes ] [ autres écrits ] [ bibliographie ] [ localisation des livres anciens ] [ liens ]

Né le 2 mai 1602 à Geisa (Fulda), mort le 27 novembre 1680 à Rome.

Spécialiste des langues orientales, attiré par l'occultisme et la Cabale, il a écrit une quarantaine de livres sur de nombreux sujets, et laissé une abondante correspondance d'environ 2000 lettres. Il serait l'inventeur de la lanterne magique et d'une machine à écrire.

Son père, Johannes, docteur en théologie, est régisseur d'abbaye.

De 1611 à 1618 il fréquente le séminaire de Fulda. Il suit des études de grec et d'hébreu. En 1618, il est au collège des jésuites de Paderborn. En 1622 il se réfugie à Münster (armée du duc de Brunswick). Il suit des études de philosophie à Cologne.

En 1623, il est professeur de grec à Coblence, puis professeur de grammaire à Heiligenstadt. En 1625-1628, il étudie la théologie à Mayence, il est ordonné prêtre en 1628.

En 1629, il est professeur de philosophie, de mathématiques, d'hébreu et de syriaque à l'université de Wurtzbourg. Il écrit en 1631, l'Ars magnesia (magnetisme terrestre). En 1631, il fuit la guerre de trente ans et se réfugie en France.

Il est professeur de langues orientales et de mathématiques à Avignon et fréquente de nombreux savants. En 1633, il embarque à Gêne pour gagner le collège des Jésuites de Trieste, fait naufrage, gagne Rome.

En 1635, il est nommé par le pape professeur de mathématiques au Collège romain. Il accumule le sobjets curieux. Il manque de place, le recteur lui accorde une pièce, puis le nomme gardien de la collection léguée par Alfonso Donnini. Ce sera le célèbre musée du Collège romain, dont les pièces seront définitivement dispersées à la fin du XVIIIe siècle, lirs de la dissolution de l'ordre de Jésuites.

En 1636, il publie le Prodromus Coptus sive gyptiacus (traité de copte).

De 1637 à 1638, il est confesseur du landgrave Frédéric de Hesse-Darmstadt. Il voyage en Italie du Sud.

Il publie en 1640, Scrutinium pestis, en.1641 (1647, 1654), Magnes sive de arte magnetica.

En 1643, se consacre à ses ouvrages : Lingua gyptiaca restituta (lexique copte-arabe-latin) ; 1646, l'Ars magna lucis et umbrae ; 1647, Rituale Aegypticae sive Cophtitarum (sur les rituels coptes) ; 1650, Musurgia universalis ; l'Obeliscus Pamphilus (sur les hiéroglyphes) ; 1652, Œdipus Egyptiacus ; 1656, Itinerarium exstaticum ; 1657, Iter extaticum II (géologie) ; 1661, Diatribe de prodigiosis crucibus (sur des croix qui auraient été imprimées sur des étoffes après des éruptions volcaniques du Vésuve) ; 1663, Polygraphia nova et universalis ; 1665 (et 1678), Mundus subterraneus ; 1665, Arithmologia (mathématiques cosmiques) ; Historia Eustacho-Mariana (sur un sanctuaire de Mentorella, qu'il croit être le lieu de conversion de Saint-Eustache). 1666, l'Obeliscus Egyptiacus (sur les hiéroglyphes). 1667, China monumentis ; Magneticum naturae rerum. 1669, l'Ars magna sciendi (recherche d'une méthode d'analyse universelle) ; Splendor et gloria domus Joanniae (éloge de la famille impériale) ; 1671, Latium (sur les antiquités italiennes) ; 1672, Sphinx mystagoga (sur les hiéroglyphes) ; Principis christiani archetypon politicum (réédition de splendor… de 1669) ; 1673, Phonurgia nova ; 1675, Arca Noë (exégèse biblique).

Voir : Portaleone A. b. D. (1542-1612) ; Valle P. (1586-1652) ; Mersenne M. (1588-1648) ; Doni G. B. (1594-1647) ; Carissimi G. (1605-1674) ; Harsdörfer G. P. (1607-1658).

Sur le contenu de l'œuvre

Kircher applique au son les lois de l'optique qu'il connaît mal (il ne connaît pas les ouvrages de Descartes). Il théorise d'une façon ésotérique (mécanique fantastique) certains phénomènes acoustiques, comme la propagation du son et l'écho. Dans la tradition des anciens traités, particulièrement les arabes, il dresse des tableaux symboliques attribuant des formes musicales à des caractères nationaux ou sociaux. Il dessine et théorise une machine à composer, « l'arcamusirithmica ». Enfin, il développe, à la suite des traditions médiévales, une théorie  « mondaine », assise sur l'harmonie des sphères et des nombres, liée la religion.

Contrairement au mouvement critique de relecture des textes anciens qui agite le monde savant de son époque, Kircher prend les mythes anciens pour argent comptant, et à sa manière les re-rationalise. Il corrige ainsi Martianus Capella1, qui décrit la musique que le vent produit dans les arbres du verger d'apollon à Cirrha. Pour Capella, les branches du haut, du milieu et du bas forment les intervalles d'une octave, d'une quinte et d'un ton. Kircher pense au contraire que ce sont les différentes hauteurs des arbres qui sont proportionnelles. Et il cherche dans le nature, des plantes harmonieusement proportionnées.

Même les animaux peuvent « résonner »  par sympathie. Ainsi, il observe, lors de son voyage en Sicile avec le landgrave, comment les pêcheurs attirent les espadons avec des cloches et des chansons. Il raconte comment un concert de luth le mena à la transe qui lui « permit d'atteindre la lumière divine à travers les sept sphères planétaires. »

Notes


publicité section actualitéspublicité section biographiespublicité section textespublicité section encyclopédie

Écrits relatifs à la musique

Athanasii Kircheri fuldensis Buchonii, e Soc. Jesu Magnes sive de arte magnetica opus tripartitum quo praeterquam quod universa magnetis natura, eiusque in omnibus artibus et scientiis usus nova methodo explicenatur (86 exemplaires conservés.)

Musurgia Universalis, sive Ars Magna consoni et dissoni in X libros digesta. Qua Vniversa Sonorum doctrina, et Phylosophia, Musicaeque tam theoricae, quam practicae scientia, summa varietate traditur; admirandae Consoni, et Dissoni in mundo, adeoque Universa Natura vires effectusque, vti noua, ita peregrina variorum speciminum exhibitione ad singulares usus, tum in omnipoene facultate, tum potissimum in Philologia, Mathematica, Physica, Mechanica, Medecina, Politica, Metaphysica, Theologia aperiuntur et demonstrantur (538 exemplaires conservés)

Musurgia, planche entre les pages 302-303 exemplaire coloré de l'université de Glasgow). La corne aboutit en haut à droite à une statue « parlante »Musurgia, planche entre les pages 302-303 exemplaire coloré de l'université de Glasgow). La corne aboutit en haut à droite à une statue « parlante »

Musurgia (v. 2), planche entre les pages 366-367. L'harmonie selon Kircher ( comparer avec les dessins de Robert Fludd).Musurgia (v. 2), planche entre les pages 366-367. L'harmonie selon Kircher ( comparer avec les dessins de Robert Fludd).

Musurgia, planche entre les pages 30-31 (exemplaire coloré de l'université de Glasgow). Les oiseaux chantants.Musurgia, planche entre les pages 30-31 (exemplaire coloré de l'université de Glasgow).  Les oiseaux chantants.

La machine à composer de Kircher (exemplaire coloré de l'université de Glasgow). La machine à composer de Kircher (exemplaire coloré de l'université de Glasgow).

Musurgia (II), p. 343) . Système hydraulique faisant jouer des automates. Il semble que le système hydraulique produit de l'air qui est souflé dans les tuyaus des instruments.Musurgia (II), p. 343) . Système hydraulique faisant jouer des automates. Il semble que le système hydraulique produit de l'air qui est souflé dans les tuyaus des instruments.

Autres écrits

  1. Ars Magnesia, Hoc est Diqvisitio Bipartita empeirica seu experimentalis, Physico-Mathematica de Natura, Viribus et prodigiosis effectibvs Magnetis, quam Cum theorematice, tum problematice propositam, nouoque methodo ac apodictica seu demonstrativa traditam, variisque usibus ac diuturna experientiam comprobatam, fauente Deo, tuebitur, Herbipoli, Typis Eliae Michaelis Zinck, 1631 [4°, 63 p.]
  2. Primitiae gnomonicae Catoptricae hoc est Horologiographiae novae specularis, in qua breviter nova, certa, exacta, et facilis demonstrantur horologiorum per reflexi luminis radium construendorum methodus, item qua ratione praedicto reflexi luminis radio, in qualibet quantumvis irregulari muri superficie, in interioribus domorum, aliisque locis obscuris, et umbrosis, cum horologia omnis generis, tum omnium circulorum, qui in primo mobili considerari possunt, projecturae, et curvae sectorum conorum lineae, processus solis, et lunae in planis indices, aliaque plurima scitu digna repraesentari possint, varie docetur. Avenione, ex Typographia J. Piot, 1635 [4°, 228 p.]
  3. Prodromus Coptus sive Aegyptiacus. Ad Eminentiss. Principem S.R.E. Cardinalem Franciscum Barberinum. in quo Cum linguae Coptae, sive Aegyptiacae, quondam Pharaonicae origo, aetas, vicissitudo, inclinatio; tum hieroglyphicae literaturae instauratio, uti per varia variarum eruditionum, interpretationumque difficillimarum specimina, ita nova quoque et insolita methodo exhibentur, Romae, Typis S. Cong. de propag: Fide, 1636 [4°, 338 p.]
  4. Specula Melitensis encyclica Hoc est syntagma novvm instrvmentorum Physico Mathematicorum; in quo Quicquid vel ad Astronomicas, aut Physicas ijs adnexas disciplinas, pertinet, nouo ordine, methodo, et summa facilitate iuxta, atq; brevitate per rotas, ciclosq; artificiose dispositos, digestum, repraesentatumque spectatur, Neapoli, Typis Secundini Roncagliolo, 1638, 4°, [63 p.]
  5. "Elogium targumicum"; "Dodechastium Samaritanum"; "Encomium Georgianum"; "Tristiphum Cophtum", in Monumentum Romanum Nicolao Claudio Peirescio Senatori Aquensi doctrinae virtutisque causa factum, Romae, 1638 [4°, p. 88, 90, 93, 96].
  6. Lingua aegyptiaca restituta opus tripartitum. Quo linguae Coptae sive idiomatis illius primaeui Aegyptiorum Pharaonici, vetustate temporum paene collapsi, ex abstrusis Arabum monumentis plena instauratio continetur. Cui adnectitur svpplementvm Earum rerum quae in Prodromo Copto, et Opere hoc Tripartito, vel omissa, vel obscurius tradita sunt, nova, et peregrina eruditione contextum, ad instauratae Linguae usum, speciminis loco declarandum. Romae, Apud Lodovicum Grignanum, 1643 [4°, 622 p.]
  7. Ars magna lucis et umbrae in mundo, atque adeo universa natura, vires, effectusque uti nova, ita varia novorum reconditiorumque speciminum exhibitione, ad varios mortalium usus, panduntur, Romae, ex typographia Ludovici Grignani, 1646 [935 p.] ; Amstelodami, Apud Joannem Janssonium a Waesbergae, et Haeredes Elizaei Weyerstraet, 1671 [fol., 810 p.]
  8. Ritvale ecclesiae Aegyptiacae sive cophtitarvm, qvod, Iussu Cardinalium S. Congregationis de propaganda fide, ex lingua Copta et Arabica in Latinam trastulit Athanasius Kircherus, e Societate Iesu minimus Presbyter. s.l., 1647.
  9. Obeliscus Pamphilius, hoc est, interpretatio Nova et hucusque intentata Obelisci Hieroglyphici Quem non ita pridem ex Veteri Hippodromo Antonini Caracallae Caesaris, in Agonale Forum transtulit, integritati restituit, et in Vrbis Aeternae ornamentum erexit Innocentius X Pont. Max. in quo post varia Aegyptiacae, Chaldaicae, Hebraicae, Graecanicae Antiquitatis, doctrinaeque qua Sacrae, qua Profanae monumenta, Veterum tandem Theologia, hieroglyphicis inuoluta symbolis, detecta e tenebris in lucem asseritur. Romae, Typis Ludovici Grignani, Anno Iubilaei 1650 [fol., 560 p.]
  10. Oedipus Aegyptiacus. Hoc est Vniversalis Hieroglyphicae Veterum Doctrinae temporum iniuria abolitae instauratio, Tomus I, Romae, Ex Typographia Vitalis Mascardi, 1652, [fol., 424 p. ; Tomus II, [ibidem] 1653 [fol., 440 p :] Tomus II [autre partie, ibidem], 1653 [fol., 546 p. ; Tomus III, [ibidem], 1654, fol., 590 p.
  11. Itinerarium exstaticum qvo mvndi opificivm id est Coelestis expansi, siderumque tam errantium quam fixorum natura, vires, proprietates, singulorumque compositio et structura, ab infimo Telluris globo, vsque ad vltima Mundi confinia, per ficti raptus integumentum explorata, noua hypothesi exponitur ad veritatem Interlocutoribus Cosmiele et Theodidacto, Romae, Typis Vitalis Mascardi, 1656 [4°, 464 p.] ; Iter extaticum, Herbipoli, 1660 [4°, 689 p.] ; Herbipoli, 1671 [4°, 689p.]
  12. Iter Extaticum II. Qui et Mundi Subterranei Prodromus dicitur. Qvo Geocosmi opificium sive terrestris Globi Structura, vna cum abditis in ea constitutis arcanioris Naturae Reconditorijs, per ficti raptus integumentum exponitur ad veritatem. In III Dialogos distinctum, Romae, Typis Mascardi, 1657 [4°, 237p.]
  13. Scrutinium Physico-Medicum Contagiosae Luis, Quae Pestis dicitur. Qvo Origo, causae, signa, prognostica Pestis, nec non insolentes malignantis Naturae effectus, qui statis temporibus, caelestium influxuum virtute et efficacia, tum in Elementis; tumin epidemijs hominum animantiumque morbis elucescunt, una cum appropriatis remediorum Antidotis noua doctrina in lucem eruuntur, Romae, Typis Mascardi, 1658 [4°, 252p.] ; Lipsiae, Typis Bauerianis, 1659 [12°, 427p.] ; Lipsiae, Typis Johannis Baueri, 1671 ; Graecii, Typis Haeredum Widmanstadii, 1740 [8°, 240p.] ; traduction allemande, Augsburg, 1680 [12°] ; traduction néerlandaise de Zacharias van de Graaf, Rotterdam, Abraham van Waesberge, 1669
  14. Pantometrum Kircherianum, Hoc est, Instrumentum Geometricum novum, a celeberrimo viro P. Athanasio Kirchero antehac inventum, nunc decem Libris, universam paene Practicam Geometriam complectentibus explicatum, perspicuisque demonstrationibus illustratum a R.P. Gaspare Schotto Regiscuriano e Societate Jesu, olim in Panormitano Siciliae, nunc in Herbipolitano Franconiae ejusdem Societatis Jesu Gymnasio Matheseos Professore, Herbipoli, Excudebat Jobus Hertz, 1660 [4°, 408 p.] ; Herbipoli, Jobus Hertz, 1669
  15. Diatribe de prodigiosis Crucibus, quae tam supra vestes hominum, quam res alias non pridem post ultimum incendium Vesuuij Montis Neapoli comparuerunt, Romae, Typis Vitalis Mascardi, 1661 [8°, 103 p.] ; Romae, Blasius Deversus, 1666 [4°].
  16. Sententia de unguento Armario, Dans Rattray, Theatrum Sympatheticum, Norimbergae, 1662
  17. Polygraphia nova et universalis, ex combinatoria arte detecta, Romae, ex Typographia Varesij, 1663 [fol., 148 p.] ; Amstelodami, 1680
  18. Mundus subterraneus, In XII Libros digestus; quo Divino Subterrestris Mundi Opificium, mira Ergasteriorum Naturae in eo distributio, verbo pantamorphon Protei Regnum, Universae denique Naturae Majestas et divitiae sumina rerum varietate exponuntur Abditorum effectuum causae acri indagine inquisitae demonstrantur; cognitae per Artis et Naturae conjugium ad humanae vitae necessarium usum vario experimentorum apparatu, necnon novo modo, et ratione applicantur, Amstelodami, Apud Joannem Janssonium et Elizeum Weyerstraten, 1665 [fol., 2 v., 346 & 487p.] ; Amstelodami, Apud Joannem Janssonium à Waesberge et Filios, 1678 [fol., 2 v., 366 & 507p.] [ version électronique Bnf / Gallica]
  19. Historia Evstachio-Mariana Qua Admiranda D. Eustachij Sociorumque Vita ex varijs Authoribus collecta; Locus in quo eidem in Monte Vulturello Christus inter cornua Cerui apparuit, nouiter detectus; Ecclesia quoque B. M. Virginis, quam eodem in loco a Constantino Magno conditam, S. Sylvester Papa solemni ritu consecrasse traditur, summo studio inquisita, necnon varijs Antiquitatum Monumentis illustrata, e densis, quibus hucusque delituerunt, tenebris, in publicae lucis bonum educuntur, Romae, Ex Typographia Varesii, 1665 [4°, 184p.]
  20. Arithmologia sive De abditis Numerorum mysteriis Qua Origo, Antiquitas, et fabrica Numerorum exponitur; abditae eorundem proprietates demonstrantur; Fontes superstitionum in Amuletorum fabrica aperiuntur; Denique post Cabalistarum, Arabum, Gnosticorum, aliorumque magicas impietates detectas, vera et licita numerorum mystica significatio ostenditur, Romae, Ex Typographia Varesij, 1665, 4°, pp. 301.
  21. Obelisci Aegyptiaci nuper inter Isaei Romani rudera effossi interpretatio hieroglyphica Athanasii Kircheri e Soc. Iesv, Romae, Ex Typographia Varesij, 1666 [fol., 146 p.]
  22. China Monumentis, qua Sacris qua profanis, nec non naturae et artis spectaculis, aliarumque rerum memorabilium argumentis illustrata, Romae, Typis Varesij, s.d., fol. (altre ed.: Amstelodami, apud Joannem Janssonium a Waesberge et Elizeum Weyerstraet, 1667, [fol., 237p.] ; Antwerpiae, apud Jacobum a Meurs, 1667 [fol., XIV-246 p., contrefaçon de l'édition d'Amsterdam] ; traduction française de F. S. Dalquié, Amsterdam, Chez Jean Janssons à Waesbergae et les Héritiers d'Elizée Weyerstraet, 1670 [fol., 367 p.] ; traduction néerlandaise par J. H. Glazemaker, Amsterdam, by Johannes Janssonius van Waesberge en de Wed. Wijlen Elizeus Weyerstraet, 1668 [fol., 286 p.] ; édition et traduction aglaise par John Ogilby, London, 1669.
  23. Magneticvm Natvrae regnvm, sive disceptatio Physiologica De triplici in Natura rerum Magnete, iuxta triplicem eiusdem Naturae gradum digesto Inanimato Animato Sensitivo Qua Occultae prodigiosarum quarundam motionem vires et proprietates, quae intriplici Naturae Oeconomia nonnullis in corporibus nouiter detectis obseruantur, in apertam lucem eruuntur, et luculentis argumentis, experientia duce, demonstratur, Romae, Typis Ignatii de Lazaris, 1667 [4°, 136 p.] ; Amstelodami, ex Officina Johannis Janssoni a Waesberge et Viduae Elizei Weyerstraet, s.d. [12°, 201 p.]
  24. Organum Mathematicum Libris IX. explicatum a P. Gaspare Schotto, Soc. Jesu. Quo per paucas ac facillime parabiles Tabellas, intra cistulam ad modum Organi pneumatici constructam reconditas, pleraeque Mathematicae Disciplinae, modo novo ac facili traduntur, Herbipoli, Excudebat Jobus Hertz, 1668 [°,858 p.] ; Herbipoli, sumptibus Joh. Andr. Enteri et Wolfangi, 1688
  25. Ars Magna Sciendi, In XII Libros Digesta, qua nova et universali Methodo Per Artificiosum Combinationum contextum de omni re proposita plurimis et prope infinitis rationibus disputari, omniumque summaria quaedam cognitio comparari potest, Amstelodami, Apud Joannem Janssonium a Waesberge, et Viduam Elizei Weyerstraet, 1669 [fol., 482 p.] ; mstelodami... [ibidem], 1671
  26. Latium, id est Nova et parallela Latii tum veteris, tum novi descriptio, qua quaecumque vel natura, vel veterum Romanorum ingenium admiranda effecit, geographico-historico-physico ratiocinio, iuxta rerum gestarum temporumque seriem exponitur et enucleatur, Romae, 1669 [fol.] ; Amstelodami, Apud Joannem Janssonium a Waesberge et Haeredes Elizei Weyerstraet, 1671 [fol., 263 p.]
  27. Pricipis Christiani Archetypon Politicum sive sapientia regnatrix; quam Regiis instructam documentis ex antiquo Numismate Honorati Joannii Caroli V Imper. et Philippi II Aulici Caroli Hispaniarum Principi Magistri, nec non Oxoniensi Ecclesiae Antistitis. Symbolicis obvelatam integumentis, Reip. Litter. evolutam exponit Athanasius Kircherus e Soc. Jesu, Amstelodami, Apud Joannem Janssonium a Waesberge, 1672 [4°, 235 p.]
  28. Phonurgia nova sive Conjugium Mechanico-physicum Artis et Naturae Paranympha Phonosophia Concinnatum; qua universa sonorum natura, proprietas, vires, effectuumq prodigiosorum Causae, nova et multiplici experimentorum exhibitione enucleantur; Instrumentorum Acusticorum, Machinarumq ad Naturae prototypon adaptandarum, tum ad sonos ad remotissima spatia propagandos, tum in abditis domorum recessibus per occultioris ingenii machinamenta clam palamve sermocinandi modus et ratio traditur, tum denique in Bellorum tumultibus singularis hujusmodi Organorum Usus, et praxis per novam Phonologiam Describitur, Campidonae, Per Rudolphum Dreherr, 1673 [fol., 229 p.] ; traduction allemande par Agatho Curione, Nordlingen, 1684. [édition de 1673 numérisée, Sächsische Landesbibliothek Staats- und Universitätsbibliothek Dresden]
  29. Arca Noë in tres libros digesta, Quorum I. de rebus, quae ante Diluvium, II. De iis, quae ipso Diluvio ejusque duratione, III. De iis, quae post Diluvium a Noëmo gesta sunt. Quae omnia Nova Methodo, nec non Summa Argumentorum varietate, explicantur, et demonstrantur, Amstelodami, Apud Joannem Janssonium a Waesberge, 1675 [fol., 240 p.]
  30. Sphynx mystagoga, sive Diatribe Hieroglyphica, qua Mumiae ex Memphiticis Pyramidum adytis erutae, et non ita pridem in Galliam transmissae juxta veterum Hieromystarum mentem intentionemque, plena fide et exacta exhibetur interpretatio, Romae, ex Typographia Vitalis, 1676 [fol.] . Amstelodami, Ex officina Janssonio-Waesbergiana, 1676 [fol., 72 p.]
  31. Turris Babel, sive Archontologia qua Primo Priscorum post diluvium hominum vita. mores rerumque gestarum magnitudo, Secundo Turris fabrica civitatumque exstructio, confusio linguarum, et inde gentium transmigrationis, cum principalium inde enatorum idiomatum historia, multiplici eruditione describuntur et explicantur, Amstelodami, Ex Officina Janssonio-Waesbergiana, 1679 [fol., 219 p.]
  32. Tariffa Kircheriana sive Mensa Pythagorica expansa; Ad Matheseos quaesita accommodata per quinque columnas, quarum numeri in fronte sunt multiplicantes, et in prima columna dicuntur multiplicandi. R.Q.C. ubicumque occurrunt significant Radices, Quadrata, et Cubes in trauersa numerorum Serie, Romae, Typis et Sumptibus Nicolai Angeli Tinassij, 1679 [8°, 400 p.]
  33. "Vita a semetipso conscripta, cum additamentis ex ejus Mundo subterraneo", in Hieronimus Langenmantel, Fasciculus epistolarum Adm. R.P. Athanasii Kircheri Soc. Jesu, viri in Mathematicis et variorum Idiomatum Scientiis Celebratissimi, Complectentium Materias Philosophico-Mathematico-Medicas: Exaratae sunt ad nobiles, ervditos atq. Excellentissimos viros D.D. Lucas Schrökios, Seniorem et Juniorem, D. Hieronymum Velschium, Trigam Illustrem Medicorum, D. Ankelium, Theophilum Spizelium, et ad Autorem ipsum. Nunc primo in publicam lucem prodiere accurante A.R.P. Hieronimo Ambrosio Langenmantelio, Augustae Vindelicorum, Typis Utzschneiderianis, 1684 [8°, 100 p.] ; traduction allemande de la Vita a semetipso conscripta par Nikolaus Seng, Die Selbstbiographie des P. Athanasius Kircher, Fulda, 1901.

Bibliographie

Musicale

GODWIN JOCELYN, Athanasius Kircher, Renaissance man and the quest for lost knoledge. London 1979 [trad. française par Sylvain Matton, Paris 1980 (importante bibliographie)]; Boulder, Colo, Shambhala; New York, distribued by Random House v. 1979

—, Harmonies of Heaven and Earth (Les harmonies du ciel et de la terre). Thames & Hudson, London 1987. Traduction française par Marc Rolland, Bibliothèque de l'Hermétisme, Albin Michel, Paris 1994

ANONYME, L'orgue à chats d'Athanase Kircher (1601-1680). Dans «La tribune de l'Orgue, revue suisse romande» (49) 1997, n° 3, 23

SCHARLAU ULF, Athanasius Kircher (1601-1680) als Musikschriftsteller. Ein Beitrag zur Musikanschauung des Barock (thèse). Frankfurt/M. 1969 [403 p., fac-sim., bibl., index, RILM 69:949dd]; Kassel, Bärenreiter 1969

Non musicale

BALTRUSAITIS JURGIS (1903), Aberrations. Flammarion, Paris 1983

—, La Quête d'Islis, introduction à l'égyptomanie. Flammarion, Paris 1985

—,Le Miroir. Seuil, Paris 1978

BRAUEN F., Athanasius Kircher (1602-1680). Dans «Journal of the History of Ideas» (XLIII) 1982 (avec des compléments bibliographiques)

CANTONI IVAN, La filosofia «geroglifica» di Athanasius Kircher. Dipartimento de filoso-fia, Università degli studi di Bologna (13), Bologna 2000 [69 p.]

CASCIATO MARISTELLA & IANNIELLO MARIA GRAZIA & VITALE MARIA, Enciclopedis-mo in Roma barocca, Athanasius Kircher e il Museo del Collegio romano tra Wunderkammer e museo scientifico. Venezia, Marsilio 1986 [376 p., planches, ill., 22 cm]

CIPRIANI GIOVANNI, Gli obelischi egizi: politica e cultura nella Roma barocca. Firenze, Leo S. Olschki 1993

COMETTI JEAN-PIERRE, Le philosophe et la poule de Kircher: quelques contemporains. Paris, Eclat v. 1997 [167 p., 22 cm, bibl.]

CONTUCCI ARCHANGELO CONTUCCIO DE (1688-1768, éd.), Musei Kirkeriani in Romano Soc. Jesu collegioærea, notis illustrata. Romae, Johannis Zempel 1763-1765 [2 v. en 1, 45 planches, 50 cm]

FLETCHER JOHN (éd.), Athanasius Kircher und seine Beziehungen zum gelerhten Europa seiner Zeit. Wolfenbütteler Arbeiten zur Barockforschung (17), Wiesbaden, Harrassowitz 1988 [214 p., ill., fac-sim., 24 cm]

MARQUET JEAN-FRANÇOIS, L'Art divin de l'âme du monde chez A. Kircher. Dans «Sophia et l'âme du monde» Cahiers de l'hermétisme, A. Michel, Paris 1983

NIEUHOF JOHANNES (1618-1672), Gizantschags der neerlandtsche Oust-Indis che compagnie [...] An embassy from the East-India company of the United provinces, to the Grand Tartar Cham, emperor of China, deliver'd by their excellencies, Peter de Goyer and Jacob de Keyzer, at his imperial city of Peking. Wherein the cities, towns, villages, ports, rivers, &c. in their passages from Canton to Peking, are ingeniously describ'd, by Mr John Nievhoff [...] Also an epistle of Father John Adams their antagonist, concerning the whole negotiation. With an appendix of several remarks taken out of Father Athanasius Kircher. English'd, and set forth with their several sculptures, by John Ogilby, esq. London, Printed by the author [Ogilby] 1673

OSORIO ROMERO IGNACIO, La luz imaginaria: epistolario de Atanasio Kircher con los novo-hispanos. México (D. F.), Universidad Nacional Autónoma de México 1993

PASTINE DINO, La nascita dell'idolatria: l'Oriente religioso di Athanasius Kircher. Firenze, La nuova Italia 1978

PETRUCCI GIUSEPPE (?-1680), Prodomo apologetico alli studi chircheriani. Opera di Geoseffo Petrucci, romano, nella quale con un'apparato di saggi diversi, si d¿ prova dell' esquisito studio ha tenuto il celebratissimo padre Atanasio Chircher, circa il credere all'opinioni degli scrittori, si de' tempi andati, come de' presenti, e particolarmente intorno a quelle cose naturali dell' India, che gli furon portate, ò referte da quei, che abitarono quelle parti. Amsterdam, Presso li Janssonio-Waesberj 1677

PFAFF JOHANN LEONHARD (1775-1848), Vita Athanasii Kircheri, Geisani, insignis sui temporis philosophi et mathematici et orientalium linguarum peritissimi. Fuldae, Muellerianis 1831

REILLY P. CONOR, Athanasius Kircher S. J.: master of a hundred arts, 1602-1680. Wiesbaden; Roma, Edizioni del Mondo 1974

RIVOSECCHI VALERIO, Esotismo in Roma barocca: studi sul padre Kircher. Roma, Bulzoni v. 1982

ROWLAND INGRID DRAKE, The ecstatic journey: Athanasius Kircher in Baroque Rome [...] with an introduction by F. Sherwood Rowland. Chicago, Dept. of Special Collections, University of Chicago Library 2000

SCHOTT GASPAR (1608-1666), Ioco-seriorum naturae et artis: siue magiae naturalis centureae tres. s.l. 1664

—, P. Gasparis Schotti [...] Technica curiosa, sive Mirabilia artis, libris XII. comprehensa. No-rimbergæ, J. A. Endteri, & Wolfgangi junioris hæredum, excudebat J. Hertz, typo-graphus herbipol. 1664

—, Pantometrum Kircherianum, hoc est, instrumentum geometricum novum, à celeberrimo viro P. Athanasio Kirchero ante hac inventum, nunc decem libris, universam paenè practicam geometriam complectentibus explicatum, perspicuisque demonstrationibus illustratum. Gaspare Schotto. Hoc instrumento, quidquid alii variis organis, intricatissimis demonstrationibus, laboriosissimis calcu-lationibus praestant ad geometriam practicam spectans, summâ facilitate, brevitate, ac certitudine perficitur. Cum figuris aeri incisis, & privilegio. Joannis Godefridi Schönwetteri bibliopol. Francofurtens. Herbipoli, Excudebat J. Hertz 1660; Herbipoli, Jobus Hertz, typographus herbipolensis 1669

—, Schola steganographica P. Gasparis Schotti e Societate Jesu Schola steganographica: in classes octo distributa, quibus, praeter alia multa, ac jucundissima, explicantur artificia nova, queis quilibet, scribendo epistolam qualibet de re, & quocunque idiomate, potest alteri absenti, eorundem artificiorum conscio, arcanum animi sui conceptum, sine ulla secreti latentis suspicione manifestare, & scriptam ab aliis eâdem arte, quacunque linguâ, intelligere, & interpretari...: cum figuris aeri incisis. Nuremberg, Johannis Andreae Endteri & Wolfgangi Junioris haeredum excudebat Jobus Hertz, Herbipol.; Prostant Norimbergae, Endteros 1665; 1680

SEPIBUS GEORGIUS DE (éd.), Collegio romano. Museo. Romani collegii Societatis Jesu musaeum celeberrimum, cujus magnum antiquariæ rei, statuarum, imaginum, picturarumque partem ex legato Alphonsi Donini, S. P. Q. R., a secretis, munificâ liberalitate relictum. Amstelodami, janssonio-waesbergiana 1678

SOMMERVOGEL CARLOS (1834-1902), Athanasius Kircher. Dans «Bibliographie de la Compagnie de Jésus» (4) 1893; (11) 1932

TORREY HARRY BEAL (*1873), Athanasius Kircher and the progress of medicine. Bruges 1938

Universale Bildung im Barock: der Gelehrte Athanasius Kircher: eine Ausstellung der Stadt Rastatt in Zusammenarbeit mit der Badischen Landesbibliothek Karlsruhe: Ausstellungskatalog. Herausgegeben von der Stadt Rastatt, unter Mitarbeit von Reinhard Dieterle. Rastatt, Die Stadt 1981 [119 p., ill., 24 cm, chronol. des œuvres de Kircher, p. 117-119]

VAN LANTSCHOOT ARNOLD, Un Précurseur d'Athanase Kircher: Thomas Obicini [1585-1632] et la scala Vat. copte 71. Université de Louvain, Institut orientaliste, Bibliothè-que du Muséon (22), Louvain, Bureaux du Muséon 1948 [xv-86 p., 27 cm, édition du codex vaticana Borgia latin 769, lui-même basé sur le Codex vaticana copte 71. Texte en arabe avec trad. latine et italienne: Egyptiorum lingue rudimenta. Brevis Egyptiorum elementorum libellus]

Voir : la correspondance du père Mersenne.

signature de Jean-Marc Warszawski
Jean-Marc Warszawski
Dictionnaire des écrits relatifs à la musique
Novembre 1995-5 novembre 2006
© Musicologie.org.

logo_grisÀ propos - contact | S'abonner au bulletin | Biographies de musiciens Encyclopédie musicaleArticles et études | La petite bibliothèque | Analyses musicales | Nouveaux livres | Nouveaux disques | Agenda | Petites annonces | Téléchargements | Presse internationale | Colloques & conférences |  Collaborations éditoriales | Soutenir musicologie.org.

Musicologie.org,56 rue de la Fédération, 93100 Montreuil. ☎ 06 06 61 73 41.

ISSN 2269-9910.

Vendredi 2 Janvier, 2026

imagette de bas de page