|
Fut peut-être moine et au
service des rois de Naples, Charles II (1289-1309) et Robert Ier
(1309-1343)
Écrits relatifs à la
musique
Lucidarium in arte musicae
planae (vers 1317-1318)
Pomerium in arte musicae
mensuratae (1321-1326 ? )
Brevis compilatio in arte musicae mensurata (abrégé du Pomerium,
vers 1326)
Rubricae breves
(tradition Marchett de Padoue)
Le Lucidarium est constitué
de 16 petits traités qui abordent la définition et classification de la
musique, l'étude des modes, consonances et dissonances, la division du
ton, qui sera critiquée par Prosdocimus de Beldemandis et Johannes
Gallus
À propos de certaines
dissonances, il donne comme exemple des successions chromatiques,
lesquelles, selon de Coussemaker, sont sans application dans la musique de
son temps
Le Pomerium traite de
l’écriture mensuraliste italienne, du monnayage de la brève en demi-brèves
(de 2 à 12), des points de division qui rythment la mélodie.
Manuscrits
- Ms. II 4144, Bruxelles, Bibliothèque royale,
origine italienne, fin XIVe siècle, f. 1-41, Lucidarium, f. 41-90 &
94v-95, Pomerium, f. 90v-94v, Brevis compilatio (incipit brevis compilatio
Magistri Marvhetti de Padua musicae mensurata)
- Ms. 1200 (codex 638), Einsiedeln,
Klosterbibliothek (Suisse), XIVe siècle, f. 1-44r, Lucidarium
- Ms. 4° Codex. ms 752, München,
Universitätsbibliothek, daté 1520-1530, f. 116v-117v, fragments, Genesis 4
filius Lamech Tubal pater canentium cithara et organo
- Ms. 5-2-25, Sevilla, Biblioteca Capitular y
Colombina, origine italienne et catalane, XIVe-XVe siècles, f. 5-20v &
76-77v (fragments) & 124-128 (fragments), Lucidarium, 66v-68v,
tradition Marchett de padoue (Sciendum est quod antiquitus solummodo
fuerunt adinventi IIII toni)
- Ms. hébreux 1037,3, Bibliothèque de France,
f. 28a-29a, traduction en hébreu (com-pilation)
- Ms. 42, Saint-Dié, origine italienne
supposée, fin XIVe siècle, f. 1-33 Lucidarium, f. 60-65r, Brevis
Compilatio (Quoniam omnis cantus mensuratus), f. 65-66, Rubricae
breves
- Ms. Canonici Misc. 42 (S.C. 19518), Oxford,
Bodleian Library, origine italienne, fin XVe siècle, f. 184-185,
Lucidarium (fragments)
- Ms. A 44, Bologna Civico Museo
(pomerium)
- Ms. D. 21, Bressanone (Brixen), Seminario
Vescovile Vincentinum, f. 186r, Lucidarium
- Ms. Ashburnham 1119, Firenze, Biblioteca
Medicea Laurenziana, première moitié XVe siècle, f. 33r-51v, fragments,
Divina auxiliante gratia brevem tractatum compilare intendo de arte mucali
plana [...]
- Ms. 734, Firenze, Biblioteca Medicea
Riccardiana, début XVe siècle, f. 74r, Lucidarium
- Ms. D. 5 inf., Milano, Biblioteca
Ambrosiana, XIVe siècle, f. 52r-77v, Lucidarium, f. 78r-110r,
Pomerium
- Ms. I 20 inf., id., originaire du Nord de
l'Italie, seconde moitié XVe siècle, f. 36v-38v (Lucidarium) [édition
électronique de l'Université d'Indiana :
f.
36v-38v ;
f.
28v-39r ; ]
- Ms. 361, Pavia, Biblioteca universitaria,
origine italienne, XVe siècle, f. 25r (compilation ; Lucidarium ; Vergine
pia omni uno se inclina Sciendum est quod antiquitus solummodo fuerit
adinventum ; f. Nota quod istorum autem tonorum [...] tangens aliquot
ascensum)
- Ms. 450, Pavia, Biblioteca universitaria,
origine italienne, XIVe siècle pour la partie musicale, f. 3v (fragments)
; f. 7v-10r (compilation ; Lucidarium; Sciendum est quod antiquitus
solummodo fuerunt inventi quatuor modi
- Ms. 606 (IV. 9) Pisa, Biblioteca
universitaria, originaire du Nord-Est de l'Italie, daté 1429, p. (I) 1-50
& 51-109 (Lucidarium) ; f. 109-110 (Rubricae breves: Ad quod non
habent sub se species) ; f. 111-125 (fragments: Incipit quidam extractus
Marcheti de Padua de tonis. Divina auxiliante gratia)
- Ms. Regulae lat. 1146, Roma, Biblioteca
Vaticana, origine anglaise, XIVe siècle, f. 7r-8r (Lucidarium IV)
- Ms. Lat. 5322, Roma, Biblioteca Vaticana,
origine italienne, XVe siècle, f. 1-48v (Lucidarium), f. 50r-115v
(Pomerium), 115v-116v (Rubricae breves)
- Ms. B 83, Roma, Biblioteca Valliciana,
origine italienne, XVe siècle, f 18r-29v (fragments) ; f. 29v-30v (Brevis
compilatio, fragments)
- Ms. I. V. 30, Biblioteca comunale Siena,
origine italiene, fin XVe siècle, f. 48v-56r (Compilatio brevis), f.
56-91v (Pomerium), f. 91v-119r (Lucidarium)
- Ms. sans cote, Tremezzo, Biblioteca Conte
Gian Ludovico Sola-Cabiati, copié par Gafforio dans l'abbaye bénédictine
de San Pietro de Lodi-Vecchia, daté 1473-1474, f. 15r-32v (Lucidarium),
32v-88r (Pomerium)
- Ms. lat. Cl. VIII 85, Venezia, Biblioteca
Marciana, origine italienne, daté 1464, f. 1v-10r (Lucidarium)
- Ms. 54.1, Chicago, IL, The Newberry Library,
origine italienne (Pavie), fin XIVe siècle, f. 10-33, Lucidarium, f.
33-42, Pomerium
- Ms. ML 171 J 6 Case, Washington, Library of
Congress, Music Division, origine vénitienne, daté 1465-1477, f. 1v-47,
Lucidarium
Éditions
- COUSSEMAKER CHARLES-EDMOND-HENRI DE (1805-
1876), dans «Scriptorum de musica medii aevi novam seriem a Gerbertina» [4
v.]. Durand, Paris 1864-1876 ; Olms, Hildesheim 1963, (3) [Brevis
Compilatio, pages 1-12 :
édition
électronique de l'Université d'Indiana]
- GERBERT MARTIN (1720-1793), Dans «Scriptores
ecclesiastici de musica sacra potissimum [3 v.]», St. Blasien 1784 ;
Hildesheim, Olms 1967, (3) p. 63 ; p. 101b-103 [texte du Ms. Pavia 361 f.
72r.] ; p. 121 [Pomerium] [édition électronique de l'Université d'Indiana
: p.
64-70 ;
p.
70-76 ;
p.
76-78 ;
p.
78-80 ;
p.
80-83 ;
p.
83-87 ;
p.
87-88 ;
p.
88-92 ;
p.
92-100 ;
p.
100 ;
p.
101-117 ;
p.
117-119 ;
p.
119 ;
p.
120 ;
p.
120 ;
p.
121 ;
p.
121-188 ; ]
- HERLINGER JAN W., The Lucidarium of
Marchetto of Padua. A Critical Edition, Translation, and Commentary
(thèse). Chicago University 1978 ; 1985 [édition électronique de
l'Université d'Indiana :
p.
68-106 ;
p.
106-166 ;
p.
168-180 ;
p.
182-194 ;
p.
196-222 ;
p.
224-256 ;
p.
256-266 ;
p.
268-306 ;
p.
306-366 ;
p.
368 ;
p.
370-518 ;
p.
518-532 ;
p.
534-538 ;
p.
538-542 ; p.
544-546
; p.
546-550 ; ]
- MONTEROSSO RAFFAELLO, Un compendio inedito
del Lucidarium di Marchetto da Padova. Dans «Studi Medievali» (7) 1966, p.
914-931 [p. 927-931,
édition
électronique de l'Université d'Indiana]
- VECCHI GIUSEPPE, Su la composizione del
Pomerium di Marchetto da Padova e la Brevis compilatio. Dans «
Quadrivium » (1) 1956, p. 153-205 ;
[édition
électronique de l'Université d'Indiana, pages 177-205]
- —, Pomerium. Dans « Corpus Scriptorum de
Musica » (6), American Institute of Musicology 1966, p. 31-210 (Ms.
Tremezzo)
[édition
électronique de l'Université d'Indiana]
- —, Anonimi rubrice breves. Dans « Quadrivium
» (10) 1968, p. 125-134
Bibliographie
- ADLER ISRAEL, Fragment hébraïque d'un traité
attribué à Marchettus de Padoue. Dans «Yuval» (II), Jérusalem 1971
- AVENARY HANOCH,
Bibliography of the Hebrew writings on the science of music. Dans
«Tatzil» (3) 1963 (en hébreu)
- —, The art of music in Jewish sources X-XVII
centuries. Dans «Kirjath sepher ; bibliographical quarterly of the Jewish
National and University Library» (36), Jerusalem 1944/1945 (en hébreu, n°
13)
- BARALLI D. RAFFAELLO & TORRI LUIGI, Il
Trattato di Prosdocimo de' Beldomandi contro il Lucidario di Marchetto da
Padova. Dans «Revue de musicologie» (20) 1913, p. 707-762
- BELLERMANN HEINRICH, Geschichtliche
Bemerkung über die Notation. Dans «Kirchen-musikalisches Jahrbuch» (13)
1898, p. 1-18
- BERGER KAROL, Musica Ficta. Theories of
Accidental Inflections in Vocal Polyphony from Marchetto da Padova to
Gioseffo Zarlino. Cambridge 1987
- BESSELER HEINRICH, dans «Archiv für
Musikwissenschaft» (7), p. 179 [sur les datations]
- BUSSE-BERGER ANNA MARIA, The Relationship of
Perfect and Imperfect Time in Italian Theory of the Renaissance. Dans
«Early Music History» (5) 1985, p. 25
- COUSSEMAKER CHARLES-EDMOND-HENRI DE, Notice
sur un manuscrit musical de la Bibl. de Saint-Dié. Paris 1859, p. 6
- EITNER ROBERT (1832-1905),
Biographisch-Bibliographisches Quellen-Lexikon der Musiker und
Musikgelehrten. Leipzig 1900-1904 [10 v.] ; New York 1947 [10 v.] ; Graz,
Akademische Druck- u. Verlagsanstalt 1959 [11 v.]
- FISCHER KURT VON, Eine wiederaufgefundene
Theoretikerhandschrift des späten 14. Jahr-hunderts. Dans «Schweizer
Beiträge zur Musikwissenschaft» (1) 1972, p. 26-17, 31
- —, Philippe de Vitry in Italy and an Homage
of Landini to Philippe. Dans «L'Ars Nova Italiana del Trecento» 4,
Certaldo 1978, p. 225
- GALLO F. ALBERTO, Marchetus in Padua und die
franco-venetische Musik des frühen Trecento. Dans «Archiv für
Musikwissenschaft» (31) 1974, p. 42-56
- GÉROLD THÉODORE, Histoire de la musique des
origines à la fin du XIVe siècle. H. Laurens, Paris 1936, p. 377-378
- GIETMANN GERHARD, Rhythmische Gliederung des
Chorals. Eine neue Theorie. Dans «Kirchenmusikalisches Jahrbuch» (11)
1896, p. 50-65
- HERLINGER JAN W., Marchetto's Division of
the Whole Tone. Dans «Journal of the Ameri-can Musical Society» (34, 2)
1981, p. 193-216
- —, Fractional Divisions of the Whole Tone.
Dans «Music Theory Spectrum» (3) 1981, p. 74-83
- —, Marchetto's Influence: The Manuscript
Evidence. Dans A. Barbera (éd.), «Music Theory and its Sources», Notre
Dame Conferences in Medieval Studies (1), Notre Dame 1990, p. 235-258
- —, Marchetto the Pythagorean. Dans «L'Ars
Nova Italiana del Trecento» (6), Certaldo 1993, p. 369-386
- KREYSZIG WALTER KURT, Marchetto von Padua in
musiktheoretischen Drucken des späten 15. Jahrhunderts. Dans «Jahrbuch des
Stiftes Klosterneuburg» (16) 1997, p. 93-111
- LENSON DAVID, Non specific Accidentals: A
study in medieval temperament based on notation (thèse). University of
Western Ontario 1987
- MARTINEZ MARIE-LOUISE, Die Musik des frühen
Trecento. Dans «Münchener Veröffentlichungen zur Musikgeschichte» (9),
Tutzing, Hans Schneider 1963
- MARTINEZ-GÖLLNER MARIE-LOUISE, Marchettus of
Padua and Chromaticism. Dans «L'Ars Nova Italiana del Trecento» (3),
Certaldo 1970, p. 187-202
- MASSERA GIUSEPPE, Suggestioni teoriche nel
Lucidarium di Marchetto da Padova: Dai Generi alla Musica colorata. Dans
«Festschrift Albert Seay» Colorado Springs 1982, p. 1-20
- NALLI PAOLO, Regulae contrapuncti secundum
usum regni Siciliae. Dans «Archivio Storico per la Sicilia Orientale», (2e
ser., 29, 2-3) 1933, p. 277-292
- NIEMÖLLER KLAUS WOLFGANG (*1929), Zur
Tonus-Lehre der italienischen Musiktheorie des ausgehenden Mittelalters.
Dans «Kirchenmusikalisches Jahrbuch» (40) 1956, p. 23-32
- PESCE DOLORES, The Affinities and Medieval
Transposition. Bloomington-Indianapolis 1987, p. 69
- PIRROTTA NINO, Una arcaica descrizione
trecentesca del madrigale. Dans «Festschrift H. Bes-seler zum 60.
Geburtstag», Leipzig 1961, p. 155-161
- —, Marchettus de Padoue and the Italian Ars
Nova. Dans «Musica Disciplina» (9) 1955, 57-71
- RAHN JAY, Marchetto's Theory of Commixture
and Interruptions. Dans «Music Theory Spec-trum» (9) 1987, p. 117-135
- REANEY GILBERT, dans «Musica Disciplina»
(14) 1960, p. 29-30
- RECKOW FRITZ (éd.), Der Musiktraktat des
Anonymus 4. Edition ; Interpretation der Organum purum-Lehre. Dans
«Beihefte zum Archiv für Musikwissenschaft» 4-5, Wiesbaden 1967
- RIEMANN HUGO (1849-1919), Geschichte der
Musiktheorie im IX.-XIX. Jahrhundert. Leipzig, M. Hesse 1898 ; 1920 ; New
York, Da Capo Press 1972 ; 1974 [livres I et II, La théorie polyphonique
au XVIe suiècle, trad. anglaise, préface, commentaire, notes par Raymond
H. Haggh] p. 136
- RISTORY HEINZ, Die Motette Ave Regina
celorum […] Mater innocencie […] Ite missa est des Marchetus von Padua und
ihre mensuraltheoretische Entsprechung. Dans «Musica e storia» (4) 1996,
p. 103-119
- —, Post-franconische Theorie und
Früh-Trecento. Die Petrus de Cruce: Neuerungen und ihre Bedeutung für die
it. Mensuralnotenschrift. Peter Lang, Frankfurt-Bern-New York 1988, p.
143, 199, 243
- SENDREY ALFRED (Szendrei Aladar, 1884-1976),
Bibliography of Jewish Music. New York, Columbia University 1951
- STEINER M., Ein Beitrag zur
Notationsgeschichte des frühen Trecento. Die Lehre des Marchettus von
Padua und der Cod. Rossiana 215 (thèse). Wien 1931
- STRUNK WILLIAM OLIVER, Intorno a Marchetto
de Padua. Dans «Rassegna Musicale Italia-na» (20) 1950, p. 312-315
- SUCHLA BEATE R., Studien zur Provenienz der
Trecento-Ballata. Dans «Göttinger Musik-wissenschaftliche Arbeiten» (6),
Göttingen 1976, p. 59, 142
- VECCHI GIUSEPPE, Teoresi e prassi del canto
a due voci in Italia nel duecento e nel primo trecento. Dans «L'Ars Nova
Italiana del Trecento» (3), Certaldo 1970, p. 213
- —, Primo annuncio del sistema proporzionale
di Marchetto in un passo del Lucidarium. Dans «Quadrivium» (9) 1968, p.
83-86
- —, Medicina e musica, voci e strumenti nel
Conciliator (1303) di Pietro da Abano. Dans «Quadrivium» (8) 1967, p.
5-22
- SMITS VAN WAESBERGHE JOSEPH & MAAS
CHRISTIAN, dans «Corpus Scriptorum de Musica» (4), American Institute of
Musicology, p. 60-62
- —, Expositiones in Micrologum. Dans
«Musica medii aevi» (1) 1960, p. 65-66
- WOLF JOHANNES, Geschichte der
Mensural-Notation von 1250-1460. Leipzig 1904, Hildesheim-Wiesbaden 1965,
p. 16, 25, 29, 49,8, 71, 80, 92, 101, 113, 116, 141, 177, 215, 217, 358,
406
Jean-Marc Warszawski
Novembre 1995-5 avril 2009
|