| a |
b | c |
d | e |
f | g |
h |i |
j | k |
l | m |
| n | o |
p | q |
r | s |
t | u |
v | w |
x | y |
z |
Gaffurius Franchinus Gaforio, Gafurio 1451-1522
Gaffurius
enseignant le chant ? Practica musicae Franchini Gafori laudensis (1512)
Né à Lodi le 14 janvier 1451 ; mort à
Milan le 25 juin 1522.
Son père, Bettino, originaire d'Almenno (Bergame) est soldat, sa mère
Caterina Fissiraga est originaire de Lodi.
Il suit des études de théologie au
monastère San Pietro à Lodi Vecchio jusqu'en 1773. En 1473-1474 il est ordonné
prêtre.
Il séjourne deux années avec son
père à Mantoue, où il étudie la musique auprés du camélite musicien Johannes Godendach (Goodenday ou Bonadies).
Autour de l'année 1474, il compile des extraits de traités anciens : Marchetto de Padua, Ygolino
d'Orvietto, Johannes de Muris, Philippe de Vitry.
Il enseigne à Vérone, où il rédige
deux ouvrages aujourd'hui perdus, Musice institutionis
collocutiones, et Flos musice.
En 1477, il rejoint la cour de Prospero Adorno (1428-1486), doge de Gênes en 1461 ayant aussitôt
abdiqué. Il enseigne la théorie musicale et la composition, puis suit son maître en exil à Naples, à la cour du roi Ferdinand
d'Aragon, en novembre 1478.
Il s'intéresse alors à la théorie musicale, encouragé par Philippinus Bononius, le secrétaire du roi, et dialogue avec Johannes Tinctoris,
Guglielmo Guarneri, leocmpositeir espagnol ou catalan Bernhard Ycart, actif entre 1470 et 1480, présent à Naples en 1478, et d'autres musiciens. Il aurait dirigé la
musique de la basilique de la Santissima Annunziata.
Adoramus Christe Schola Gregoriana Mediolanensis, Basilica di San
Marco, Milano Giovanni Vianini, direction Enregistré en 1988
Il publie son Clarissimi ac prestantissimi musici Franchini Gafori laudensis
theoricum opus musice discipline à Naples le 8 octobre 1480.
Une épidémie de peste le force à se
réfugier à Lodi, puis il entre au service de l'archevêque Carlo Pallavicino, en
enseigne le chant à Monticelli (Crémone), de 1480 à 1483.
Le 19 mai 1483, il est nommé Maître de chapelle à San Maria Maggiore de
Bergame, mais en est chassé par la guerre de Ferrare.
Le 22 janvier 1484, il est nommé maître de chapelle à la cathédrale de
Milan.
Gaffurius
et ses élèves. De harmonia
musicorum instrumentorum opus (1518).
En 1490, il est à Mantoue pour obtenir les services de l'architecte Luca
Paperio au profit de la cathédrale de Milan.
Vers 1493, commence une querelle avec Spataro
En 1494, il est nommé recteur de San Marcellino de Milan.
En 1497 il est nommé professeur de musique à l'université créée par Ludovico
Sforza à Milan.
En 1500, après la conquête de Milan par les Français, il est confirmé dans
son poste et signe « Regius Musicus ».
In 1504, il fait un séjour thermal et passe 3 mois à Varèse pour organiser la
chapelle de S Maris al Monte.
En 1509, il publie une Oraison de Jacopo Antiquario, en bienvenue à Louis XII
après la victoire due Venise. Il lègue une partie de ses livres à Incoronata de
Lodi.
Gaffurius
jouant de l'orgue et démonstration de l'échelle musicale. Theoricum opus musice discipline (1492)
Catalogue des œuvres
Éditions
Finscher Lutz [Ludwig] (éditeur), Franchinus Gafurius
(1451-1522), Collected Musical Works. Dans « Corpus Mensurabilis Musicae » (10-1), American Institute of Musicology 1955 [Missa
De Carnival, Missa Sexti toni irregularis]
Finscher Lutz [Ludwig] (éditeur), Franchinus Gafurius
(1451-1522), Collected Musical Works. « Corpus Mensurabilis Musicae » (10-2), American Institute of Musicology 1960 [Kyrie
et Agnus Dei ad Missal sexti toni irregularis, Missa (in Nat. D.N.J.C.) Omnipotens genitor, Missa Sanctae Catherinae V. et M. quarti toni, Missa de tous
biens pleine, Missa de O clara luce, Missa (sine nomine), Missa brevis primi toni]
Bortone Amerigo (éditeur), Franchino Gaffurio : Messe I-III.
Dans « Archivium musices metropolitanum mediolanense » (i-iii) Pontificio Istituto Ambrosiano di Musica Sacra
1958-1960.
Fano Fabio (éditeur), F. Gaffurio : Magnificat.
Dans « Archivium musices metropolitanum mediolanense » (iv) Pontificio Istituto Ambrosiano di Musica Sacra 1959.
Migliavacca Luciano (éditeur), Franchino Gaffurio : Mottetti.
Dans « Archivium musices metropolitanum mediolanense » (v) Pontificio Istituto Ambrosiano di Musica Sacra 1959.
Fano Fabio (éditeur), Anonimi :
Messe. Dans « Archivium musices metropolitanum mediolanense » (vi) Pontificio Istituto Ambrosiano di Musica
Sacra 1966.
Liber capelle ecclesie maioris : Quarto codice di Gaffurio. Dans « Archivium
musices metropolitanum mediolanense », (xvi) 1968 [facsimilés des manuscrits, Librone 1 (olim 2269), Librone 2 (olim
2268), Librone 3 (olim 2267), Librone 4 (olim 2266), Milano, Archivio della Veneranda Fabbrica del Duomo].
Œuvres
2 compositions à 3 voix sans texte, manuscrit 1158, Parma, Biblioteca Nazionale Palatina, Sezione Musicale presso
il Conservatorio di Musica Arrigo Boito.
3 Magnificat,à 3 voix.
8 Magnificat, à 4 voix.
Accepta Christi munera, hymne / motet à 5 voix, Librone 2 (olim 2268).
Alto standardo, à 3 voix, manuscrit 1158, Parma, Biblioteca Nazionale Palatina, Sezione
Musicale presso il Conservatorio di Musica Arrigo Boito.
Ambrosi doctor venerande, hymne / motet , Librone 4 (olim 2266), f. 68v.
Assumpta est Maria, hymne / motet, Librone 4 (olim 2266), f. 26v.
Audi benigne conditor,
hymne / motet, à 5 voix, Lib.1 & 4.
Ave mundi spes, Maria, hymne / motet.
Ayme fortuna, à 3 voix, manuscrit 1158, Parma, Biblioteca Nazionale Palatina, Sezione
Musicale presso il Conservatorio di Musica Arrigo Boito.
Christe redemptor … ex Patre, hymne / motet, manuscrit 871, Montecassino, Monumento Nazionale
di Montecassino, Biblioteca.
Compositions utilisant les porportions, no identifées, évoquées dans les lettres 52, 84, 85, dans Bonnie
Jean Blackburn, E. E.Lowinskyand & C.A.Miller « A Correspondence of Renaissance Musicians », Oxford 1991.
Descendi in hortum, hymne / motet.
Facciam festa e giullaria (Laudes de Noël), Librone 4 (olim 2266) [perdu : manuscrit endommagé
par le feu en 1906].
Gaude mater luminis, hymne / motet.
Gaude virgo gloriosa, hymne / motet.
Gloriose virginis Mariae, hymne / motet, à 4 voix, Librone 4 (olim 2266),
f. 47v.
Gloriose virginis Mariae, hymne / motet.à 3 voix
Hac in die (introit to Missa Sancte Caterine), hymne / motet,
Librone 2 (olim 2268) & 3.
Hoc gaudium, hymne / motet.
Hostis Herodes impie,
hymne / motet, manuscrit 871, Montecassino, Monumento Nazionale di Montecassino, Biblioteca.
Illustrissimo marchexe signor Guielmo, à 3 voix (dédia à Guglielmo VIII, Marquis of Monferrato),
manuscrit 1158, Parma, Biblioteca Nazionale Palatina, Sezione Musicale presso il Conservatorio di Musica Arrigo Boito.
Missa « La bassadanza », Librone 4 (olim 2266), f. 28v.
Missa « Le souvenir » [perdu, mentionnée dans « Apologia Franchini
Gafurii adversus Joanem Spatarium [...] »].
Missa « L'homme armé » [perdu, mentionnée dans « Apologia Franchini Gafurii adversus Joanem
Spatarium [...] » et « Lettre 83, dans Bonnie Jean Blackburn, E. E.Lowinskyand & C.A.Miller « A Correspondence of Renaissance Musicians
», Oxford 1991.
O crux benedicta, hymne / motet,Librone 4 (olim 2266), f. 10v.
O Jesu dulcissime, hymne / motet, à 5 voix, Librone 4 (olim 2266), f. 98v.
O res laeta, hymne / motet.
O sacrum convivium, hymne / motet à 4 voix.
O sacrum convivium, hymne / motet, à 5 voix, Librone 2 (olim 2268) & 4.
Omnipotens eterne Deus, hymne / motet.
Ortus conclusus, hymne / motet.
Pontifex urbis populi, hymne / motet, Librone 4 (olim 2266), f. 38v.
Prodiit puer, hymne / motet.
Promissa mundo gaudia, hymne / motet.
Quando venit ergo, hymne / motet.
Regina caeli, hymne / motet.
Salve decus genitoris, hymne / motet. (dédia à Ludovico Sforza)
Salve mater Salvatoris, hymne / motet.
Salve mater Salvatoris, hymne / motet.
Salve mater salvatoris, messe-motet [Salve verbi sacra parens ; Salve decus virginum
; O convallis humilis ; Tu thronus es Salomonis ; Salve
mater pietatis ; Vox eclipsim nesciens ; Imperatrix gloriosa ; Florem ergo genuisti ; Res miranda].
Salve verbi
sacra parens, hymne / motet, Librone 4 (olim 2266), f. 23v.
Localisation : A : Salzburg, Studienbibliothek - Wien, Gesellschaft der Musikfreunde - Wien, Österreichische Nationalbibliothek.
B : Bruxelles, Bibliothèque du conservatoire royal de musique - Bruxelles, Bibliothèque Royale - Bruxelles, Bibliothèque Royale.
Liège, Bibliothèque du conservatoire
E : Madrid, Biblioteca Nacional - Sevilla, Biblioteca colombina
F : Avignon, Bibliothèque du musée Calvet - Besançon, Bibliothèque
municipale - Chantilly, Bibliothèque du musée Condé - Paris, Bibliothèque de France - Paris, Bibliothèque de l’Arsenal
- Paris, Bibliothèque Mazarine - Paris, Bibliothèque Sainte-Geneviève - Rouen, Bibliothèque municipale - Strasbourg, Institut
de musicologie - Troyes, Bibliothèque municipale
GB : London, British Museum. - Cambridge, University Library - Glasgow, Euing Musical library
- Leeds, Brotherton Collection - London, British Museum - London, Royal College of Music - Manchester, John Rylands Library - Oxford, Bodleian Library
- Oxford, Magdalen College - Tenbury, St. Michael’s College
I : Bergamo, Biblioteca Civica - Ferrara, Biblioteca comunale Ariostea - Bologna, Biblioteca
del Conservatorio (Liceo Musicale ; oggi civico Museo Bibliografico Musicale) - Bologna, Bibl. dell Archiginnasio - Brescia, Bibl. Queriniana - Como, Biblioteca
comunale - Firenze, Biblioteca del Conservatorio - Firenze, Bibl. del seminario - Firenze, Biblioteca Marucelliana - Firenze, Biblioteca nazionale centrale
- Firenze, Bibl. Riccardiana - Genova, Bibl. Univ. - Milano, Biblioteca Ambrosiana - Milano, Biblioteca nazionale di Brera - Milano, Biblioteca Trivulziana
- Modena, Biblioteca Estense - Montecassino, biblioteca dell’Abbazia - Napoli, Biblioteca del Conservatorio - Napoli, Biblioteca nazionale - Padova, Bibl.
Univ. - Palermo, Biblioteca nazionale - Parma, Biblioteca del Conservatorio (Biblioteca Palatina). - Pavia, Bibl. del seminario - Pesaro, Biblioteca del
Conservatorio - Pesaro, Bibl. Oliveriana - Piacenza, Biblioteca comunale - Potenza, Bibl. provinziale - Rimini, Bibl. civica Gambalunga - Roma, Biblioteca
Angelica - Roma, Biblioteca Casanatense - Roma, Biblioteca dell’accademia dei lincei e Corsiniana - Roma, Biblioteca nazionale - Roma, Biblioteca S. Cecilia
(Conservatorio) - Roma, Biblioteca Vaticana - Torino, Biblioteca nazionale - Treviso, Biblioteca comunale - Venezia, Biblioteca nazionale Marciana - Vercelli,
Bibl. civica - Verona, Bibl. capitolare
J : Tokyo, Musashino Academia Musicae
NL : Den Haag, Gemeente Museum - Den Haag, Koninklijke bibliotheek. -
Den Haag, Gemeente Museum - Den Haag, Gemeente Museum
P : Bibl. pública, Évora
US : Austin, Tex., The University of Texas - Boston, Mass.,
New England Conservatory of Music Library - Boston, Mass., Rare Book Departement, Boston Public Library - Boston, Mass., Rare Book Departement, Boston
Public Library - Bryn Mawr, Pa., M. Carey Thomas Library, Bryn Mawr College - Chapel Hill, N.C., Music Library - Chicago, Ill. Newberry library - Lexington,
Ky., School of Music Library, University of Louisville - New Haven, Conn., School of Music Library - New York, N. Y., Music Division, New York Public Library
- New York, N. Y., Pierpont Morgan Library - Poughkeepsie, N. Y., Vassar College library - Rochester, N.Y., Sibley Music Library, Eastman School of Music
- San Marino, Calif., Henry E. Huntington Library and Art Gallery - San Marino, Calif., Henry E. Huntington Library and Art Gallery - Washington, D.C.,
Music Division, Library of Congress - Williamstown, Mass., Chapin Library College
Localisations : Franchini Gafurii laudensis regii musici, Innsbruck, Universitätsbibliothek - Wien, Gesellschaft der Musikfreunde - Wien, Österreichische Nationalbibliothek.
- Bruxelles, Bibliothèque Royale - Liège, Bibliothèque du conservatoire - Augsburg, Dominikanerkloster Heilig-Kreuz. - Arnstadt, Kirchenbibliothek
- Berlin, Staatsbibliothek PrK. Musikabteilung (ehem. In Marburg und Tübingen) - Heilbronn, Musiksammlung, Stadtarchiv - Leipzig, Musikbibliothek
- München, Musiksammlung der Bayerischen Staatsbibliothek - München, Universitätsbibliothek. - Nürnberg, Stadtbibliothek - Wolfenbüttel,
Herzog August Bibliothek - København, Det kongelige biblioteket- Madrid, biblioteca de la Casa Ducal de Medinaceli - Bordeaux, Bibliothèque
municipale - Lille, Bibliothèque municipale - Le Mans, Bibliothèque municipale - Paris, Bibliothèque de l’Arsenal - Paris, Bibliothèque
de France. - Paris, Bibliothèque Mazarine - Paris, Bibliothèque de France, département de la musique - Cambridge, University Library
- Glasgow, Euing Musical library. - London, British Museum. - London, Royal College of Music - Manchester, John Rylands Library - Oxford, Bodleian Library
- Tenbury, St. Michael’s College - Bologna, Biblioteca del Conservatorio (Liceo Musicale ; oggi civico Museo Bibliografico Musicale) - Bergamo, Biblioteca
Civica - Milano, Biblioteca Ambrosiana - Modena, Biblioteca Estense. - Parma, Biblioteca del Conservatorio (Biblioteca Palatina) - Palermo, Biblioteca
nazionale - Roma, Biblioteca Casanatense - Roma, Biblioteca S. Cecilia (Conservatorio). - Siena, Biblioteca comunale degli Intronati - Venezia, Biblioteca
nazionale Marciana - Torino, Biblioteca nazionale. Den Haag, Gemeente Museum - Leiden, Bibl. Thysiana - Boston, Mass., Rare Book Departement, Boston Public
Library - Chicago, Ill. Newberry library - Lexington, Ky., School of Music Library, University of Louisville - New Haven, Conn., School of Music Library
- New York, N. Y., Music Division, New York Public Library - Philadelphia, Pa., Free Library of Philadelphia - Rochester, N.Y., Sibley Music Library, Eastman
School of Music - Washington, D.C., Music Division, Library of Congress
Détermination
des intervalles musicaux. Planche également imprimée dans Apologia Franchini Gafurii adversus Joanem Spatarium
et complices musicos bononiensis (1520)
Détermination
des intervalles musicaux
Détermination des intervalles musicaux
Monocorde
Ethos
des modes
Glossemata super nonnullis partibus primae partis
theoricae musicae Ioannis de Muris.
Micrologus vulgaris cantus plani (v. 1480).
Practica musicae (1487, version ancienne).
Practica musicae Franchini Gafori laudensis (187 exemplaires conservés).
Milano, Guillaume le Signere
(G. Pietro da Lomazzo) 1496 (56 exemplaires conservés) Musice utriusque
cantus pratica ecellentis Franchini Gafori laudensis
libris quatuor modulatissima autre titre : Musicae actionis
liber primus [...] Brescia, Angelo e Jacopo de' Britannici
1497 (29 exemplaires conservés) [édition de la Bibliothèque
nationale de France]
Angelicum ac divinum opus
musice Franchini Gafurii laudensis regii musici ecclesieque
mediolanensis phonasci: Materna lingua scriptum. Milano,
Gottardo Ponzio 1508. (37 exemplaires conservés) [édition
de la Bibliothèque nationale de France]
Démonstration
de l'échelle
Démonstration
de l'échelle
Tractato vulgare de canto figurato de Francesco Caza
(trad. du livre II, de la practicae musica).
Tractatus brevis cantus plani (v. 1474).
Tractatus praticabilium proportionum (v. 1482).
Manuscrits (œuvres théoriques)
Ms. 689, Einsiedeln Stiftsbibliothek (gloses)
Ms. lat. qu. 175, Berlin, Staatsbibliothek Preußischer
Kulturbesitz, origine cracovienne, copié
par Johannes de Szydlow, daté 1414, peut-être
1370, f., 157-192v, Johannes de Muris, musica speculativa
(glosée)
Ms. lat. 7369, Paris Bibliothèque nationale
Ms. 42, Saint-Dié, Bibliothèque municipale,
rédigé par Jordanus de Blankenborch, XIVe
siècle, gloses
Ms. Add. 4913, London, British Library, origine italienne
ou française, fin XVe siècle, f. 2-71v,
Quorum magis sententiae
Ms. Harley 3306, id., origine
italienne, daté 1499, f. 2v-46v, Ptolémée,
Harmonicorum libri III, Manuscrit ayant appartenu à
Gaforio; Ms. Hirsch IV. 1441, id., daté 1579,
Theorie musices tractatus
Ms. Canonici Misc. 339 (S.C.
19815), Oxford, Bodleian Library, origine italienne,
seconde moitié XVe siècle
Ms. A 69, Bologna, Civico museo Bibliografico Musicale,
daté de v. 1480, Tractatus practicabilum proportionum
Ms. A 90, id., daté de v. 1482, Micrologus
Ms.
734, Firenze, Biblioteca Medicea Riccardiana, début
XVe siècle, gloses
Ms. Σ.4.37, Bergamo,
Biblioteca Civica Angelo Mai, daté 1487, Liber
primus musices practicabilis
Ms. H 165 inf., Milano,
Biblioteca Ambrosiana, daté 1499, gloses
Ms.
I 232 inf., Milano, id., XVIe siècle, gloses
Ms. 1158, Parma, Biblioteca Palatina, daté v.
1474, Parvus musicae [extrait], Tractatus brevis cantus
plani
Ms. 606, Pisa, Biblioteca Universitaria,
origine italienne, daté 1411 et de 1429 selon
les parties, gloses
Ms. Vat. lat. 5321, Roma, Biblioteca
Vaticana, origine italienne, XVe siècle, gloses.
Ms. G IV 3, Torino, Biblioteca Nazionale Universitaria,
gloses
Ms.l.V.30, Siena, Biblioteca Comunale,
origine italienne, fin XVe siècle, glosses
Ms. 546, Kraków, Biblioteka Jagiełłonska,
origine cracovienne, début XVe siècle,
f. 99-108, gloses
Ms. 568, id., origine allemande,
daté de v. 1465, f. 81-85, gloses
Ms. 1865,
id., origine cracovienne, daté 1460, f. 18v-37v,
gloses
Ms. 1927, id., origine cracovienne, daté
1445-1448, f. 113-132, gloses
Ms. 1970, id., origine
allemande (Erfurt?), XIVe-XVe siècles, f. 104-115v,
gloses
Ms. 3295, id., origine cracovienne, daté
1563-1564, f. 110-161v, gloses
FINSCHER L., American Institute of Musicology 1955-1960
[opera omnia]
GALLO F. ALBERTO, Franchini Gafurii extractus parvus
musice. Dans «Antiquae musicae Italicae scriptores»
(4), Bologna 1969
KREYSZIG WALTER KURT, The Theory of Music: Franchino
Gaffurio. Yale University Press, New Haven-London 1993
[trad. anglaise]
MILLER CLEMENT ALBIN, Franchinus Gaffurius: Practica
musicae [éd. 1496] . Dans «Music Studies
and Documents» (20), American Institute of Musicology
1968 [trad.]
–, De harmonia
musicorum instrumentorum opus (1518). Dans «Music
Studies and Documents» (33), American Institute
of Musicology 1977 [Theorica musice, trad.]
RUINI CESARINO (éd.), Franchino Gaffurio:
Theoricum opus musice discipline. Lucca, Libreria musicale
italiana 1996
VECCHI GIUSEPPE, Franchino Gaffurio: Theorica musice.
Dans «Bibliotheca musica Bononiensis» (II/5),
Bologna 1969 [fac-sim.]
–, Franchino Gaffurio:
Practica musice. Dans «Bibliotheca musica Bononiensis»
(II/6), Bologna 1972 [fac-sim.]
–, Franchino Gaffurio:
De harmonia musicorum instrumentorum opus. Dans «Bibliotheca
musica Bononiensis» (II/7), Bologna 1972 [fac-sim.]
YOUNG IRWIN, The Practica musicae of Franchinus Gafurius.
University of Wisconxin press, Madison, Milwaukee, London
1969 [trad. anglaise]
Bibliographie
Blackburn Bonnie Jean, Franchinus Gaffurius. Dans « The New
Grove Dictionary of Music and Musicians »
Sartori Claudio, Franchinus Gaffurius. Dans « Die Musik in Geschichte und Gegenwart
», (4), p. 1243. Bärenreiter-Verlag Kassel 1986.
BARBLAN GUGLIELMO, Franchinio Gaffurio Musico-Umanista.
Dans «Musistici Lombardi ed emiliani», Sienne
1958
BONGE DALE, Gaffurius on Pulse and Tempo: A Reinterpretation.
Dans «Musica Disciplina» (36) 1982,
p. 167-174
BUSSE-BERGER ANNA MARIA, The Relationship of Perfect
and Imperfect Time in Italian Theory of the Renaissance.
Dans «Early Music History» (5) 1985, p.
1-28
CARETTA ALESSANDRO & CREMASCOLI LUIGI & SALAMINA
LUIGI, Franchinio Gaffurio. Lodi 1951
CESARI GAETANO, Musica e musistici alla corte Sforzesca.
Dans «Rivista Musicale Italiana» (29)
1922
CREMASCOLI LUIGI, Note storiche sulla vita di F.
Gaffurio. Dans «Franchino Gaffurio», Edizioni
dell'archivio storico lodigiano, Lodi 1951, p. 27-135
FANO FABIO, Note sur Franchinio Gaffurio. Dans «Rivista
Musicale Italiana» (55) 1953
HANDSCHIN JACQUES, Anselmi's Treatise on Music Annotated
by Gafurius. Dans «Musica Disciplina»
(2) 1948, p. 123-140
HERLINGER JAN W., Fractional Divisions of the Whole
Tone. Dans «Music Theory Spectrum» (3) 1981,
p. 74-83
HIRSCH PAUL, Bibliographie der musiktheoretischen
Drucke des Franchino Gafori. Dans «Festschrift
für Johannes Wolf zu seinem sechzigsten Geburtstage»,
Berlin 1929, p. 65-72
KREYSZIG WALTER KURT, Franchino Gaffurio als Vermittler
der Musiklehre des Altertums und des Mittelalters: Zur
Identifizierung griechischer und lateinischer. Dans
«Acta Musicologica» (65) 1993, p. 134-150
MILLER CLEMENT ALBIN, Gaffarius's practical musicae.
Origin and Contents. Dans «Musica Disciplina»
(22) 1968, p. 105-128
–, Early Gaffuriana:
New Answers to Old Questions. Dans «Musical Quarterly»
(56) 1970, p. 367-388
NIEMÖLLER KLAUS WOLFGANG (*1929), Zur Tonus-Lehre
der italienischen Musiktheorie des ausgehenden Mittelalters.
Dans «Kirchenmusikalisches Jahrbuch» (40)
1956, p. 23-32
PESCE DOLORES, The Affinities and Medieval Transposition.
Bloomington-Indianapolis 1987, p. 106
PRAETORIUS ERNST (*1880), Die Mensuraltheorie des
Franchinus Gafurius und der folgenden Zeit bis zur Mitte
des 16. Jahrhunderts. Leipzig 1905 (Wiesbaden 1970)
RIEMANN HUGO (1849-1919), Geschichte der Musiktheorie
im IX.-XIX. Jahrhundert. Leipzig, M. Hesse 1898;
1920; New York, Da Capo Press 1972; 1974 [books I and
II, polyphonic theory to the sixteenth century,
translated in english, with a pref., commentary,
notes by Raymond H. Haggh] p. 337, 343
RIVERA BENITO V, Harmonic Theory in Musical Treatises
of the Late Fifteenth and Early Sixteenth Centuries.
Dans «Music Theory Spectrum» (1) 1979, p.
80-95
SANDRESKY MARGARET VARDELL, The Continuing Concept
of the Platonic-Pythagorean System and its Application
to the Analysis of Fifteenth-Century Music. Dans «Music
Theory Spectrum» (1) 1979, p. 107-120
SARTORI CLAUDIO, Franchinio Gaffurio. Milano, Universitas
Europae (I) 1952-1953
WAGNER PETER, Zur Musikgeschichte der Universität.
Dans «Archiv für Musikwissenschaft»
(3) 1921, p. 1-16
WEGMAN ROB C., What is acceleratio mensurae? Dans
«Music and Letters» (73) 1992 p. 515-524
WOLF JOHANNES, Geschichte der Mensural-Notation von
1250-1460. Leipzig 1904, Hildesheim-Wiesbaden 1965,
p. 97, 100, 117, 147, 149, 399